W przekaźnikowym regulatorze napięcia, którego schemat przedstawiono na rysunku, należy wymienić rezystor 1M2. Ile wynosi jego rezystancja?
A. 12 MΩ
B. 120 MΩ
C. 0,12 MΩ
D. 1,2 MΩ
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2016 (arkusz M.31-X-16.01).
Oznaczenie 1M2 na schemacie rezystora oznacza 1,2 MΩ, czyli 1,2 megaoma. W zapisie stosowanym bardzo często w dokumentacji technicznej litera jednostki zastępuje przecinek dziesiętny. Dlatego 1M2 czytamy jako 1,2 MΩ, podobnie jak 4k7 oznacza 4,7 kΩ, a 2R2 oznacza 2,2 Ω. To jest praktyczny zapis, bo na rysunkach, wykazach części i nadrukach na elementach przecinek albo kropka mogłyby być słabo widoczne albo pomylone. W przekaźnikowym regulatorze napięcia taki rezystor może pracować np. w dzielniku napięcia, obwodzie porównującym albo ograniczającym prąd cewki/układu sterującego. Przy wymianie nie wystarczy dobrać tylko rezystancji. Zgodnie z dobrą praktyką obsługową trzeba sprawdzić też tolerancję, moc znamionową, napięcie pracy, typ rezystora oraz wymagania z dokumentacji technicznej urządzenia. Moim zdaniem to jeden z tych prostych zapisów, które warto mieć dobrze opanowane, bo pomyłka rzędu dziesięć albo sto razy w instalacji elektrycznej statku powietrznego może dać bardzo nieprzyjemne skutki: złe progi regulacji, przegrzewanie elementów albo niestabilną pracę regulatora.
W tym pytaniu najłatwiej pomylić się przez potraktowanie litery M jako samego mnożnika, bez zauważenia, że stoi ona w miejscu przecinka dziesiętnego. W dokumentacji elektrycznej i elektronicznej zapis 1M2 nie oznacza ani 0,12 MΩ, ani 12 MΩ, ani 120 MΩ. Litera M pełni tu podwójną rolę: wskazuje jednostkę megaom oraz rozdziela część całkowitą od dziesiętnej. Czytamy więc: jeden przecinek dwa megaoma. Gdyby ktoś wybrał 0,12 MΩ, to prawdopodobnie przesunął przecinek w złą stronę, jak przy przeliczaniu jednostek bez odniesienia do zapisu elementów. To dałoby 120 kΩ, czyli wartość dziesięć razy mniejszą od wymaganej. W regulatorze napięcia mogłoby to zmienić prądy w obwodzie pomiarowym i próg zadziałania przekaźnika. Wartość 12 MΩ wynika zwykle z odczytania zapisu 1M2 jako 12 z dopisanym megaomem, czyli z pominięcia funkcji litery jako separatora. 120 MΩ to już jeszcze większe przesunięcie skali, raczej efekt mechanicznego dopisywania zer. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać zasadę: R, k i M mogą zastępować przecinek. Dlatego 1R2 = 1,2 Ω, 1k2 = 1,2 kΩ, a 1M2 = 1,2 MΩ. W obsłudze lotniczej takie odczyty trzeba robić ostrożnie, najlepiej porównać schemat z wykazem części i oznaczeniem na samym elemencie, bo regulacja napięcia jest układem krytycznym dla stabilnej pracy instalacji elektrycznej.