Tłok siłownika pneumatycznego zasilanego sprężonym powietrzem o ciśnieniu P = 600 000 Pa powinien oddziaływać z siłą F = 1 200 N. Jaka powinna być powierzchnia czynna tłoka, jeżeli w siłowniku nie występują straty powietrza?
\[ P = \frac{F}{S} \]
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2015 (arkusz E.03-X-15.01).
Poprawny wynik to 0,002 m². Z zależności P = F / S wynika S = F / P, czyli S = 1 200 N : 600 000 Pa = 0,002 m². Jednostki się zgadzają, bo paskal to niuton na metr kwadratowy, więc N : (N/m²) daje m². Do zapamiętania: 600 000 Pa to 6 barów, typowe ciśnienie robocze w pneumatyce przemysłowej, a 0,002 m² to 20 cm², co odpowiada tłokowi o średnicy około 50 mm. W praktyce siłę teoretyczną zmniejsza się o tarcie uszczelnień (zwykle przyjmuje się sprawność 0,8-0,9), dlatego dobiera się siłownik z zapasem.
Błędne wyniki biorą się zwykle z pomyłki w rzędzie wielkości przy dzieleniu dużych liczb. Wartość 0,020 m² wychodzi, gdy podzieli się 1 200 przez 60 000 zamiast przez 600 000 - zgubione jedno zero daje dziesięciokrotnie większą powierzchnię. Wynik 0,500 m² nie ma związku z danymi: tak wielki tłok przy 6 barach dawałby siłę 300 000 N. Z kolei 0,050 m² odpowiadałoby siłownikowi o średnicy około 25 cm, wytwarzającemu 30 000 N. Dobrym sposobem kontroli jest odwrócenie rachunku: F = P · S, więc 600 000 Pa · 0,002 m² = 1 200 N, czyli dokładnie siła z treści. Warto też przeliczyć wynik na cm² (1 m² = 10 000 cm²), bo wtedy łatwo ocenić, czy średnica tłoka jest realna dla siłownika pneumatycznego.