Sygnał MO w układzie przedstawionym na rysunku jest równy 1, gdy
A. S1 = 0 i S2 = 0
B. S1 = 1 i S2 = 1
C. S1 = 1 i S2 = 0
D. S1 = 0 i S2 = 1
W tym układzie M0 przyjmuje stan 1 wtedy, gdy wejście ustawiające S jest aktywne, a wejście zerujące R nie jest aktywne. Na rysunku S1 jest podane bezpośrednio na wejście S, więc S1 = 1 oznacza rozkaz ustawienia wyjścia. Przy S2 jest narysowane kółko, czyli negacja sygnału na wejściu R. To jest bardzo ważny szczegół: gdy S2 = 1, po zanegowaniu na wejściu R pojawia się 0, więc reset nie działa. Mamy więc sytuację: ustawianie aktywne, kasowanie nieaktywne, a wyjście M0 zostaje ustawione na 1. W zapisie logicznym można to rozumieć praktycznie jako: S1 musi być 1 oraz S2 musi być 1, bo wtedy blok dostaje S = 1 i R = 0. W automatyce takie oznaczenia spotyka się często w schematach FBD zgodnych z podejściem IEC 61131-3, gdzie kółko przy wejściu oznacza sygnał zanegowany albo aktywny stanem niskim. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, gdzie najłatwiej pomylić się właśnie przez przeoczenie małego kółka. W praktyce, np. przy sterowaniu cewką M0 w PLC, takie rozwiązanie może oznaczać, że przycisk S1 załącza pamięć, a sygnał S2 musi potwierdzać brak warunku kasowania, np. zamkniętą osłonę albo gotowość układu. Dobra praktyka branżowa jest taka, żeby zawsze analizować wejścia aktywne niskim poziomem i opisywać je jasno w dokumentacji, bo inaczej przy uruchamianiu maszyny robi się niezły bałagan.
W tym zadaniu kluczowe jest zrozumienie, że małe kółko przy wejściu R nie jest ozdobą, tylko oznaczeniem negacji. Bez tego łatwo dojść do złych wniosków, bo ktoś patrzy tylko na litery S i R i zakłada, że S2 = 1 zawsze resetuje układ. Tutaj jest odwrotnie od takiego prostego skojarzenia: sygnał S2 zanim trafi na R, zostaje zanegowany. Dlatego dla S2 = 1 wejście resetujące wewnątrz bloku ma stan 0, czyli reset jest nieaktywny. Dopiero połączenie S1 = 1 i S2 = 1 daje pewne ustawienie wyjścia M0 na 1. Gdy S1 = 0, nie ma aktywnego rozkazu ustawienia. Nawet jeśli reset jest nieaktywny, to nie można powiedzieć, że M0 na pewno przejdzie na 1, bo blok pamięciowy może wtedy tylko podtrzymywać poprzedni stan albo pozostać nieustawiony. To częsty błąd myślowy: mylenie stanu podtrzymania ze stanem wymuszonym. Z kolei gdy S2 = 0, po negacji na wejściu R pojawia się 1, czyli reset jest aktywny. W takiej sytuacji układ jest kasowany lub co najmniej blokowany przed ustawieniem, zależnie od dokładnego typu przerzutnika i priorytetu wejść. W praktyce PLC i układów logicznych zawsze trzeba sprawdzić, czy sygnał jest aktywny poziomem wysokim czy niskim. Standardowe oznaczenia stosowane w automatyce, znane chociażby ze schematów funkcjonalnych zgodnych z IEC 61131-3, wymagają zwracania uwagi na symbole negacji, styki normalnie zamknięte i wejścia typu active low. Z mojego doświadczenia wynika, że najwięcej pomyłek przy takich zadaniach bierze się nie z braku wiedzy o przerzutniku S-R, ale z pośpiechu i pominięcia tego małego kółeczka przy wejściu R.