Im większy jest wskaźnik lepkości oleju stosowanego w układach hydraulicznych, tym lepkość oleju zmienia się w
A. szerszym zakresie przy zmianach temperatury.
B. mniejszym zakresie przy zmianach temperatury.
C. mniejszym zakresie przy zmianach ciśnienia.
D. szerszym zakresie przy zmianach ciśnienia.
Wskaźnik lepkości, często oznaczany jako VI, mówi o tym, jak mocno lepkość oleju zmienia się wraz z temperaturą. Im większy jest ten wskaźnik, tym olej jest bardziej stabilny temperaturowo, czyli jego lepkość zmienia się w mniejszym zakresie przy zmianach temperatury. To jest bardzo ważne w hydraulice, bo układ podczas pracy potrafi się mocno nagrzać, a przy rozruchu zimą olej może być gęsty jak miód. Gdy lepkość za bardzo spadnie, rosną przecieki wewnętrzne w pompach i zaworach, spada sprawność i pogarsza się smarowanie. Gdy jest za duża, pojawiają się straty przepływu, hałas, ryzyko kawitacji i wolna praca siłowników. W praktyce dobiera się olej według zaleceń producenta maszyny, np. klasy lepkości ISO VG zgodnie z ISO 3448 oraz wymagań dla olejów hydraulicznych, takich jak ISO 11158 czy DIN 51524. Moim zdaniem to jedna z tych cech oleju, której nie widać od razu, ale bardzo wpływa na żywotność pomp, rozdzielaczy i uszczelnień.
W tym pytaniu łatwo pomylić dwa różne zjawiska: wpływ temperatury i wpływ ciśnienia na lepkość oleju. Wskaźnik lepkości nie opisuje tego, jak olej zachowuje się pod wpływem ciśnienia. Lepkość cieczy hydraulicznej rzeczywiście może nieco rosnąć przy dużym ciśnieniu, szczególnie w układach wysokociśnieniowych, ale do oceny tej zależności używa się innych danych i modeli, a nie wskaźnika lepkości VI. Dlatego kojarzenie większego VI z szerszym albo mniejszym zakresem zmian przy zmianach ciśnienia jest nietrafione. To częsty błąd, bo w hydraulice ciśnienie jest bardzo ważnym parametrem i aż kusi, żeby wszystko z nim łączyć. Druga pułapka dotyczy słowa większy. Większy wskaźnik lepkości nie oznacza większych zmian lepkości, tylko lepszą stabilność lepkości w funkcji temperatury. Olej o niskim VI mocno gęstnieje na zimno i mocno rzednie po nagrzaniu, więc jego lepkość zmienia się w szerokim zakresie. Olej o wysokim VI utrzymuje bardziej wyrównane właściwości, co jest korzystne dla pomp, zaworów proporcjonalnych, siłowników i całej regulacji przepływu. W dobrej praktyce serwisowej patrzy się nie tylko na samą klasę ISO VG, ale też na zakres temperatur pracy maszyny, wymagania producenta, filtrację i odporność oleju na starzenie. Z mojego doświadczenia wynika, że źle dobrany olej potrafi dawać objawy podobne do awarii mechanicznej, a problemem jest po prostu zbyt duża zmiana lepkości podczas normalnej pracy.