Jaka będzie reakcja wyjścia Q1 sterownika, realizującego program przedstawiony na schemacie, przy sygnałach wejściowych I1 = 12 = 1?
Wyjście Q1 przyjmie stan 0 logiczny niezależnie od tego, jaki stan było wcześniej zapamiętany. Na schemacie widać blok pamięci typu RS oznaczony jako SF003. Jego wyjście jest potem użyte jako styk sterujący cewką Q1, więc Q1 zależy od aktualnego stanu tego przerzutnika. Przy warunkach I1 = 1 oraz I2 = 1 tor ustawiający nie powoduje utrzymania jedynki na wyjściu, bo aktywny jest tor resetowania bloku RS. W efekcie pamięć zostaje wyzerowana, a jej wyjście przechodzi w 0. Dlatego na Q1 pojawia się 0 logiczne bez względu na stan poprzedni. To jest typowe zachowanie układów z przerzutnikiem resetującym: sygnał R wymusza stan bezpieczny, czyli wyłączenie wyjścia. W praktyce spotyka się to np. przy sterowaniu napędem, elektrozaworem albo lampką sygnalizacyjną, gdzie określona kombinacja wejść ma bezdyskusyjnie wyłączyć wyjście. Moim zdaniem warto tu zapamiętać jedną rzecz: w PLC nie patrzymy tylko na pojedynczy styk, ale na cały tor logiczny i na to, do którego wejścia bloku funkcyjnego trafia sygnał. Dobra praktyka branżowa jest taka, żeby funkcje resetujące i awaryjne projektować czytelnie oraz tak, by po ich aktywacji układ przechodził w przewidywalny, bezpieczny stan.
W tym zadaniu łatwo pomylić się, jeśli potraktuje się wyjście Q1 jak zwykłą cewkę sterowaną bezpośrednio przez styki I1 i I2. Na schemacie jednak występuje blok RS, czyli element pamiętający stan. To oznacza, że Q1 nie wynika tylko z chwilowego połączenia styków w jednej gałęzi, ale z działania przerzutnika oznaczonego jako SF003. Stwierdzenie, że stan zmieni się na przeciwny, pasowałoby raczej do funkcji typu toggle albo przerzutnika T, gdzie impuls powoduje przełączenie wyjścia z 0 na 1 albo z 1 na 0. Tutaj takiej funkcji nie ma, więc nie należy zakładać automatycznej zmiany na przeciwną. Myślenie, że wyjście utrzyma stan poprzedni, też jest ryzykowne, bo podane sygnały wejściowe aktywują tor wymuszający zmianę stanu pamięci. Pamięć RS utrzymuje poprzedni stan tylko wtedy, gdy wejścia ustawiające i resetujące nie wymuszają nowej wartości. Z kolei wniosek, że pojawi się 1 logiczna, wynika zwykle z patrzenia tylko na zamknięte styki I1 oraz I2, bez sprawdzenia, do którego wejścia bloku trafia sygnał. W sterownikach PLC to ma ogromne znaczenie: sygnał podany na S ustawia, a sygnał podany na R resetuje. Przy I1 = 1 i I2 = 1 układ resetuje blok SF003, więc jego wyjście, a po nim Q1, przyjmuje 0. Z mojego doświadczenia najczęstszy błąd w takich pytaniach to czytanie schematu „po kablach”, ale bez analizy funkcji bloku. W praktyce przemysłowej może to prowadzić do złej diagnozy programu, na przykład przy szukaniu przyczyny, czemu siłownik albo silnik nie startuje mimo aktywnych wejść.