Na rysunku przedstawiono schemat hydrauliczny agregatu. Którym numerem oznaczono podzespół odpowiedzialny za sterowanie kierunkiem przepływu oleju?
A. 4
B. 3
C. 9
D. 7
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2016 (arkusz E.18-X-16.05).
Numer 4 oznacza rozdzielacz hydrauliczny, czyli podzespół odpowiedzialny za sterowanie kierunkiem przepływu oleju w układzie. To właśnie rozdzielacz decyduje, czy olej pod ciśnieniem popłynie do jednej czy drugiej komory siłownika albo do odpowiedniego króćca silnika hydraulicznego. Na schematach według zasad PN-ISO 1219 i praktyki zgodnej z ISO 4413 rozdzielacze rozpoznaje się po polach roboczych oraz strzałkach pokazujących możliwe drogi przepływu. Często mają oznaczenia przyłączy P, T, A, B: P to zasilanie z pompy, T to spływ do zbiornika, a A i B prowadzą do odbiornika. Moim zdaniem to jeden z najważniejszych symboli do opanowania, bo bez niego trudno zrozumieć działanie całego agregatu. W praktyce taki element może sterować wysuwem i wsuwem siłownika w prasie, podnośniku, imadle hydraulicznym albo układzie mocowania. Dobra praktyka jest taka, żeby analizę schematu zaczynać od źródła ciśnienia, a potem sprawdzić, przez jaki rozdzielacz olej trafia do elementu wykonawczego. Tutaj tym elementem sterującym kierunkiem jest właśnie podzespół numer 4.
W tym pytaniu łatwo pomylić element sterujący kierunkiem przepływu z innymi częściami agregatu hydraulicznego, bo na schemacie wszystkie przewody i symbole są ze sobą mocno powiązane. Numery 9, 3 i 7 mogą wskazywać na podzespoły ważne dla pracy układu, ale nie one zasadniczo przełączają drogę przepływu oleju między gałęziami instalacji. W hydraulice trzeba odróżniać elementy wytwarzające ciśnienie, magazynujące olej, filtrujące, zabezpieczające przed nadmiernym ciśnieniem albo mierzące parametry od elementu, który faktycznie zmienia kierunek ruchu medium roboczego. Za kierunek odpowiada rozdzielacz, a w tym schemacie oznaczono go numerem 4. Typowy błąd polega na tym, że patrzy się tylko na miejsce elementu w obiegu albo na to, że przez dany podzespół przepływa olej. Sam przepływ przez element nie oznacza jeszcze, że element nim kieruje. Pompa wymusza przepływ, zawór bezpieczeństwa ogranicza ciśnienie, filtr oczyszcza olej, manometr pokazuje ciśnienie, a zbiornik gromadzi ciecz. Rozdzielacz natomiast ma charakterystyczny symbol z polami i strzałkami, które pokazują możliwe połączenia kanałów P, T, A i B. Z mojego doświadczenia najlepiej szukać właśnie tych strzałek i położeń roboczych, bo wtedy schemat robi się dużo bardziej czytelny. Takie podejście jest zgodne z dobrą praktyką czytania schematów hydraulicznych oraz oznaczeniami stosowanymi w normach symboli graficznych.