Rysunek przedstawia dane znajdujące się w The Nautical Almanac. Wynika z nich, że 25 bieżącego miesiąca w pozycji o współrzędnych φ=68°N λ=024°E
Bardzo dobra analiza! W tabeli Nautical Almanac przy szerokości geograficznej 68°N i długości 024°E, dla dnia 25. bieżącego miesiąca w kolumnie „Moonrise” (czyli wschód Księżyca) nie ma podanej godziny, tylko pozioma kreska. Oznacza to, że w tej lokalizacji i tego dnia Księżyc nie wschodzi nad horyzontem. To wcale nie jest taki rzadki przypadek na dalekiej północy, szczególnie w okolicach pełni lub nowiu, kiedy orbita Księżyca w stosunku do horyzontu jest niekorzystna. Moim zdaniem takie sytuacje są niezwykle istotne dla żeglarzy i nawigatorów, bo nie można wtedy korzystać z obserwacji Księżyca do nawigacji astronomicznej. Prawidłowe odczytywanie almanachów morskich to podstawa planowania żeglugi na otwartych wodach i unikania błędów nawigacyjnych. Warto pamiętać, że brak podanej godziny wschodu lub zachodu oznacza, że dane zjawisko nie następuje tego dnia w podanej lokalizacji – zasada ta jest szeroko stosowana w The Nautical Almanac i innych wiarygodnych źródłach astronomicznych. Szczerze mówiąc, w praktyce na północnych szerokościach podobne zjawiska występują także przy Słońcu w okresach nocy polarnej lub dnia polarnego. Dla nawigatora to sygnał, że musi umieć korzystać z alternatywnych ciał niebieskich albo polegać na innych metodach wyznaczania pozycji. Z mojego doświadczenia – zawsze warto sprawdzać symbole i wyjaśnienia w tabelach, bo mogą zdecydować o bezpieczeństwie żeglugi.
Warto się tu na chwilę zatrzymać i dokładnie przyjrzeć każdej z odpowiedzi, bo błędne rozumienie tych danych to jeden z najczęstszych problemów początkujących nawigatorów. Przede wszystkim, jeśli chodzi o Księżyc, to w tabeli „Moonrise” (wschód Księżyca) dla szerokości 68°N i dnia 25. miesiąca nie ma podanej godziny, co jest oznaczone poziomą kreską – a to według standardów żeglarskich i zasad pracy z Nautical Almanac jednoznacznie oznacza, że tego dnia Księżyc nie wschodzi w tej pozycji geograficznej. Niektórzy mogą mylnie odczytać brak godziny jako błąd druku albo przeoczenie, jednak właśnie taka prezentacja jest zgodna z praktyką publikacji astronomicznych. Często pojawia się błąd polegający na założeniu, że jeśli zjawisko nie jest opisane, to mimo wszystko musi wystąpić – to bardzo mylące i prowadzi do błędnych decyzji nawigacyjnych. Kwestię zachodu Księżyca można od razu wykluczyć, bo tabela dotyczy tylko momentu wschodu, a nie zachodu. Jeśli chodzi o zachód Słońca o 0738 UTC, to patrząc na kolumnę „Sunrise” dla 68°N, podana tam godzina (07:38) odnosi się tylko do wschodu Słońca, nie zachodu. Wreszcie, rozpoczęcie zmierzchu cywilnego o 0640 UTC – ta godzina w tabeli widnieje w kolumnie „Civil Twilight”, ale dotyczy początku tego zjawiska, a niekoniecznie tego, kiedy trzeba obserwować czy wykorzystywać Księżyc do nawigacji. Typowym błędem jest też mieszanie tych pojęć – zmierzch cywilny i wschód/zachód Słońca mają inne znaczenie praktyczne. Żeby dobrze korzystać z Nautical Almanac, trzeba rozumieć, co oznaczają poszczególne symbole i jak je interpretować w praktyce. Analizując tabelę według standardów, jedyną poprawną odpowiedzią jest brak wschodu Księżyca w tej lokalizacji i danym dniu – to szczególnie ważna informacja przy planowaniu obserwacji astronomicznych na morzu.