Którą właściwość chemiczną w skórach roślinnych można zbadać, jeśli odejmie się od 100 sumę procentowej zawartości tłuszczu, popiołu, substancji skórnej oraz substancji organicznych wymywanych wodą?
A. Garbnik związany.
B. Zasadowość skóry.
C. Substancję białkową.
D. Kwasowość skóry.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2021 (arkusz AU.52-SG-21.01).
W skórnictwie, szczególnie przy badaniu skór roślinnych, określenie zawartości garbnika związanego ma kluczowe znaczenie. To właśnie garbnik związany odpowiada za trwałość, odporność na czynniki biologiczne i ogólną jakość wyprawionych skór. Sam proces obliczania tej wartości jest dość logiczny: odejmujemy od 100% wszystkie składniki, które potrafimy dokładnie oznaczyć chemicznie – tłuszcz, popiół, substancje skórne, związki organiczne wymywane wodą. To, co zostaje, to właśnie ilość garbnika związanego chemicznie z włóknami skóry. Dlaczego to takie ważne? No bo garbnik wolny można jeszcze wypłukać, a związany – tylko on świadczy o tym, że proces garbowania został przeprowadzony prawidłowo. Często podczas kontroli jakości skóry w laboratoriach przemysłowych stosuje się właśnie taką metodę, bo jest szybka i daje dość wiarygodny obraz rzeczywistej wytrzymałości materiału. W dobrych praktykach zaleca się, żeby ilość garbnika związanego w skórze była na odpowiednim poziomie, bo od tego zależy, czy gotowy produkt będzie odporny na starzenie i czynniki atmosferyczne. Z mojego doświadczenia wynika, że firmy, które zaniedbują ten parametr, mają później sporo reklamacji od klientów. Dla każdego technologa skóry to wręcz podstawa i właśnie takie podejście pokazuje profesjonalizm w analizie surowców i wyrobów!
Często podczas nauki chemii skórniarskiej można się pogubić w ilości parametrów i ich oznaczaniu. Kwasowość czy zasadowość skóry to inne właściwości – one są oznaczane poprzez odpowiednie reakcje chemiczne, zwykle miareczkowanie, i dotyczą ilości wolnych kwasów czy zasad pozostałych po garbowaniu. Ich wartość nie wynika z prostego odejmowania zawartości procentowych składników, ale z bezpośredniego pomiaru. Z kolei substancja białkowa w skórze jest czymś zupełnie innym, bo białko to główny składnik strukturalny skóry, i jego ilość także określa się bezpośrednio, na przykład metodą Kjeldahla, a nie przez różnicowanie procentowych zawartości innych substancji. W praktyce laboratoryjnej tego typu obliczenia procentowe – gdzie od 100 odejmujemy znane udziały składników – stosuje się głównie do określania tego, czego nie da się już oznaczyć wprost, czyli właśnie garbnika związanego z włóknami kolagenowymi. Typowym błędem jest myślenie, że kwasowość czy zasadowość można tak policzyć, bo oba te parametry są funkcją obecności wolnych jonów, a nie pozostałości po usunięciu innych składników. Podobnie, nie da się oznaczyć substancji białkowej przez różnicę – to byłoby zbyt duże uproszczenie, które w praktyce prowadzi do mylących wyników. Z mojego punktu widzenia najczęstszy błąd to nieodróżnianie tego, co można wyliczyć pośrednio, od tego, co trzeba po prostu zmierzyć chemicznie. Branżowe standardy, jak np. normy PN-ISO dotyczące badań skór, jasno precyzują, jak oznacza się każdy parametr – i tylko garbnik związany liczy się tą właśnie metodą różnicową. To naprawdę warto zapamiętać, bo w zawodzie technologa skór takie szczegóły mają kolosalne znaczenie.