Sprawdzając stopień rozdrobnienia struktury odlewu należy wykonać badanie
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - operator maszyn i urządzeń odlewniczych (MTL.02).
Stopień rozdrobnienia struktury odlewu sprawdza się w badaniu metalograficznym. Z odlewu pobiera się próbkę, szlifuje się ją i poleruje, a następnie trawi odpowiednim odczynnikiem, który ujawnia ziarna, fazy i np. postać grafitu w żeliwie. Zgład ogląda się pod mikroskopem metalograficznym.
Na podstawie obrazu ocenia się wielkość ziarna, udział i rozmieszczenie składników struktury oraz obecność wtrąceń. Drobnoziarnista struktura zwykle oznacza lepsze właściwości mechaniczne, dlatego kontroluje się np. skuteczność modyfikacji stopów aluminium czy żeliwa.
Reguła do zapamiętania: strukturę, czyli budowę wewnętrzną metalu w skali mikroskopowej, bada się metalograficznie; skład chemiczny - spektrometrem; wady wewnętrzne - metodami radiograficznymi lub ultradźwiękowymi; właściwości mechaniczne - próbami wytrzymałościowymi.
Każda z błędnych odpowiedzi to badanie stosowane w kontroli odlewów, ale sprawdzające inną cechę niż rozdrobnienie struktury. Badanie rentgenowskie, czyli radiograficzne, pokazuje wady wewnętrzne, takie jak jamy skurczowe, pęcherze gazowe czy wtrącenia. Daje obraz przenikania promieniowania, ale nie ujawnia granic pojedynczych ziaren.
Badanie spektroskopowe, wykonywane spektrometrem, służy do szybkiego określenia składu chemicznego stopu, np. zawartości krzemu czy magnezu. Mówi, z czego składa się metal, ale nie pokazuje, jak zbudowana jest jego struktura.
Badanie wytrzymałościowe, np. statyczna próba rozciągania, określa wytrzymałość, granicę plastyczności i wydłużenie. Na jego wynik wpływa struktura, ale sama próba nie pokazuje wielkości ziarna.
Prawidłowe jest badanie metalograficzne, bo tylko na wytrawionym zgładzie pod mikroskopem widać bezpośrednio ziarna i fazy, czyli stopień rozdrobnienia struktury.
Przy wyborze badania zawsze zadaj sobie pytanie, jaką cechę metalu chcesz poznać.