Aby zapobiec powstawaniu wady niedolew należy przede wszystkim
A. zmniejszyć luzy między rdzennikiem i znakiem rdzeniowym.
B. prawidłowo oczyścić ciekły metal z żużla.
C. zastosować ochładzalniki zewnętrzne.
D. podwyższyć temperaturę zalewania ciekłego metalu.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
W przypadku wady niedolew kluczowa jest zdolność ciekłego metalu do wypełnienia całej wnęki formy, zanim zacznie krzepnąć. Dlatego podwyższenie temperatury zalewania jest najważniejszym działaniem zapobiegawczym. Metal o zbyt niskiej temperaturze ma większą lepkość, szybciej traci ciepło na ściankach formy i może zatrzymać się w cienkich przekrojach, narożach albo daleko od wlewu doprowadzającego. W praktyce wygląda to tak, że odlew ma niepełny kształt, brakuje fragmentu ścianki lub krawędzi, a powierzchnia w miejscu niedolania bywa zaokrąglona i jakby zastygnięta po drodze. Moim zdaniem to jedna z tych wad, gdzie od razu widać, czy proces zalewania był dobrze dopilnowany. Dobra praktyka odlewnicza wymaga kontroli temperatury ciekłego metalu pirometrem lub termoparą, uwzględnienia czasu transportu kadzi, nagrzania kadzi i odpowiedniej szybkości zalewania. Oczywiście nie chodzi o bezmyślne przegrzewanie stopu, bo za wysoka temperatura może zwiększać zagazowanie, przypalenia masy, utlenianie i skurcz. Trzeba trzymać się temperatur technologicznych dla danego stopu, np. żeliwa, staliwa czy stopów aluminium, oraz zaleceń z karty technologicznej. Przy cienkościennych odlewach często oprócz temperatury sprawdza się też układ wlewowy, odpowietrzenie formy i płynność masy formierskiej, ale podstawowa reakcja na niedolew to właśnie zapewnienie odpowiednio wysokiej temperatury zalewania.
Wada niedolew powstaje wtedy, gdy ciekły metal nie wypełni całej wnęki formy przed zakrzepnięciem. Typowy błąd myślowy polega na tym, że szuka się przyczyny w każdym elemencie formy albo oprzyrządowania, a pomija najprostszy parametr procesu: temperaturę i płynność metalu. Zastosowanie ochładzalników zewnętrznych nie jest tu dobrym kierunkiem, bo ochładzalniki przyspieszają krzepnięcie w wybranych miejscach odlewu. Są bardzo przydatne przy sterowaniu krzepnięciem kierunkowym, likwidowaniu jam skurczowych albo zagęszczaniu struktury, ale przy niedolewie mogą nawet pogorszyć sytuację, szczególnie w cienkich ściankach. Metal szybciej traci ciepło i jeszcze trudniej dopływa do końca wnęki formy. Oczyszczanie ciekłego metalu z żużla jest ważne, żeby ograniczyć wtrącenia niemetaliczne, zaprószenia, zanieczyszczenia powierzchniowe i problemy z jakością struktury. To jest dobra praktyka hutniczo-odlewnicza, ale nie rozwiązuje bezpośrednio problemu zbyt szybkiego krzepnięcia metalu podczas wypełniania formy. Podobnie luzy między rdzennikiem i znakiem rdzeniowym dotyczą głównie prawidłowego osadzenia rdzenia, stabilności rdzenia, przestawienia i wymiarów wnęk wewnętrznych. Zbyt duże albo zbyt małe luzy mogą powodować inne wady, na przykład przesunięcie rdzenia, zgniecenia masy, trudności montażowe lub niedokładność wymiarową, ale nie są podstawową przyczyną niedolania całego odlewu. Przy podejrzeniu niedolewu w warsztacie najpierw sprawdzałbym temperaturę zalewania, czas od spustu do zalania, drożność układu wlewowego, odpowietrzenie formy i grubość ścianek. Z mojego doświadczenia to właśnie zbyt chłodny metal albo zbyt wolne zalewanie najczęściej robią taki kłopot, niby drobny, a odlew od razu idzie do braku.