Ile maksymalnie lepiszcza zawiera piasek klasy 3K?
A. 2,0%
B. 0,2%
C. 0,5%
D. 1,0%
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2019 (arkusz M.37-X-19.01).
Piasek klasy 3K ma dopuszczalną zawartość lepiszcza do 1,0%, więc odpowiedź 1,0% jest właściwa. Chodzi tu o klasyfikację piasków formierskich, gdzie kontroluje się nie tylko uziarnienie osnowy, ale też ilość części ilastych i lepiszcza naturalnego. W praktyce odlewniczej ta wartość jest ważna, bo zbyt duża ilość lepiszcza pogarsza przepuszczalność masy, zwiększa ryzyko gazowania i może sprzyjać wadom typu pęcherze, przypalenia albo zaprószenia. Z kolei za mała ilość lepiszcza może dać słabszą spoistość masy, szczególnie przy formowaniu ręcznym albo przy mniej stabilnej wilgotności. Moim zdaniem warto zapamiętać, że takie parametry nie są tylko teorią z tabeli. Na wydziale formierni kontroluje się je przez badania laboratoryjne, np. oznaczanie zawartości lepiszcza, analizę sitową i ocenę właściwości masy. Dobra praktyka jest taka, żeby porównywać wyniki z dokumentacją materiałową dostawcy i wymaganiami technologicznymi dla konkretnego odlewu.
W tym pytaniu łatwo pomylić klasę piasku z ogólną zasadą, że im mniej lepiszcza, tym lepiej. W odlewnictwie tak prosto to nie działa. Wartości 0,2% i 0,5% są zbyt niskie dla piasku klasy 3K, jeżeli pytanie dotyczy jego maksymalnej dopuszczalnej zawartości lepiszcza. Takie liczby mogą kojarzyć się z bardzo czystą osnową kwarcową albo z piaskami o ostrzejszych wymaganiach, ale nie opisują granicy dla klasy 3K. Gdy ktoś wybiera taką odpowiedź, zwykle myśli tylko o przepuszczalności i o tym, żeby masa nie wydzielała gazów. To jest ważne, jasne, ale klasa materiału ma konkretne limity i trzeba trzymać się klasyfikacji, a nie intuicji. Wartość 2,0% idzie już w drugą stronę i jest za wysoka. Taka ilość lepiszcza mogłaby oznaczać większą zawartość frakcji ilastych, gorszą przewiewność formy i większe ryzyko wad gazowych oraz przypaleń. W praktyce technolog sprawdza takie parametry w atestach i badaniach masy, bo nawet mała różnica procentowa potrafi zmienić zachowanie masy przy ubijaniu, suszeniu i zalewaniu metalem. Dla piasku klasy 3K właściwą granicą jest 1,0%.