Która z wad odlewów przedstawionych na rysunkach należy do wad wewnętrznych?
Wada 3
Wada 4
Wada 2
Wada 1
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2019 (arkusz M.37-X-19.01).
Wada 3 należy do wad wewnętrznych, bo nie ocenia się jej tylko po wyglądzie zewnętrznej powierzchni odlewu. Na rysunku widać nieciągłość materiału ujawnioną w przekroju, czyli coś w rodzaju jamy skurczowej, rzadzizny albo większej porowatości wewnątrz odlewu. Taka wada powstaje najczęściej podczas krzepnięcia metalu, gdy odlew nie jest dobrze zasilany ciekłym metalem z nadlewu albo gdy krzepnięcie nie przebiega kierunkowo. Moim zdaniem to jest bardzo typowy przykład, na którym łatwo zrozumieć różnicę: powierzchnia może wyglądać całkiem przyzwoicie, a w środku materiał ma pustkę i traci wytrzymałość. W praktyce takie wady wykrywa się przez badania nieniszczące, np. radiograficzne RT albo ultradźwiękowe UT, a nie tylko przez oględziny. Dobre praktyki odlewnicze wymagają kontroli układu zasilania, prawidłowego doboru nadlewów, temperatury zalewania i analizy miejsc grubych ścianek. W dokumentacji kontroli jakości często korzysta się z norm i procedur zakładowych, a personel badań NDT powinien mieć kwalifikacje zgodne z PN-EN ISO 9712. Wada 3 jest więc poprawnym wyborem, ponieważ dotyczy wnętrza odlewu i może być niewidoczna bez przecięcia odlewu albo specjalnej kontroli.
W tym pytaniu łatwo pomylić wadę powierzchniową z wadą wewnętrzną, bo wszystkie pokazane przykłady wyglądają jak uszkodzenia odlewu. Trzeba jednak patrzeć nie tylko na to, że coś jest nieprawidłowe, ale gdzie ta nieprawidłowość występuje. Wady widoczne na zewnętrznej powierzchni, takie jak chropowate nalepy, strupy, przypalenia masy formierskiej, pęcherze otwarte, zalewki albo miejscowe nierówności kształtu, zalicza się zasadniczo do wad zewnętrznych lub powierzchniowych. Można je zwykle zauważyć przy oględzinach, po oczyszczeniu, śrutowaniu albo prostym pomiarze warsztatowym. Nie znaczy to, że są mało ważne, bo czasem dyskwalifikują odlew, ale ich charakter jest inny niż pustka ukryta w materiale. Typowy błąd polega na tym, że uczeń widzi duże uszkodzenie na zdjęciu i od razu uznaje je za wewnętrzne, bo wygląda groźnie. A w odlewnictwie klasyfikacja zależy od położenia wady: na powierzchni czy w objętości odlewu. Wada wewnętrzna, taka jak jama skurczowa, rzadzizna lub zamknięta porowatość gazowa, często ujawnia się dopiero po przecięciu, obróbce skrawaniem albo badaniu RT/UT. Dlatego poprawnym rozpoznaniem jest wada pokazana jako Wada 3. Pozostałe przykłady bardziej przypominają uszkodzenia lub niezgodności powierzchniowe, które ocenia się głównie wzrokowo, porównawczo albo przez kontrolę wymiarów i stanu powierzchni.