Który dział odlewni zajmuje się produkcją wyrobów przedstawionych na rysunku?
A. Topialnia.
B. Rdzeniarnia.
C. Formiernia.
D. Modelarnia.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Na rysunku widać rdzenie odlewnicze, czyli elementy wykonywane najczęściej z mas rdzeniowych piaskowych ze spoiwem, np. żywicznym typu Cold-Box albo Hot-Box, czasem dodatkowo pokryte powłoką ochronną. Takie wyroby produkuje rdzeniarnia. Rdzeń wkłada się do formy po to, żeby w gotowym odlewie powstał otwór, kanał, komora albo inna wewnętrzna przestrzeń, której nie da się uzyskać samym modelem zewnętrznym. Przykład praktyczny: kolanko rurowe, korpus pompy czy głowica silnika wymagają rdzeni, bo mają przepływy i wnęki w środku. Moim zdaniem po kolorze i kształcie tych elementów dość dobrze widać, że to nie są modele ani gotowe odlewy, tylko właśnie rdzenie przygotowane do montażu w formie. W dobrej praktyce rdzeniarnia pilnuje wytrzymałości, przepuszczalności gazów, osypliwości i dokładności wymiarowej rdzeni, bo od tego zależy jakość powierzchni wewnętrznych odlewu i liczba wad, takich jak zaprószenia, przypalenia czy przesunięcie rdzenia.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka działów odlewni, bo każdy z nich bierze udział w procesie wykonania odlewu, ale robi coś innego. Modelarnia wykonuje modele, płyty modelowe i czasem elementy oprzyrządowania, czyli rzeczy służące do odwzorowania kształtu zewnętrznego odlewu w formie. Model zwykle jest z drewna, tworzywa, metalu albo żywicy i nie jest wkładany do ciekłego metalu jako element tracony w środku odlewu. Na zdjęciu widać natomiast kształtki z masy rdzeniowej, o żółtawej barwie, typowe dla rdzeni po wykonaniu i często po naniesieniu pokrycia ochronnego. Formiernia zajmuje się przygotowaniem form odlewniczych, zagęszczaniem masy formierskiej, składaniem skrzynek, ustawianiem rdzeni w gniazdach i zamykaniem formy. Czyli rdzenie są tam używane, ale zasadniczo nie tam są wytwarzane. Topialnia ma jeszcze inną rolę: przygotowuje ciekły metal, dobiera wsad, prowadzi wytop w piecach, kontroluje temperaturę zalewania, skład chemiczny oraz zabiegi typu modyfikacja czy sferoidyzacja. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś patrzy na element związany z odlewem i od razu kojarzy go z formą albo topieniem metalu. A tu trzeba rozpoznać sam wyrób: są to rdzenie, więc właściwym działem jest rdzeniarnia. Z mojego doświadczenia najprościej zapamiętać: modelarnia robi modele, rdzeniarnia robi rdzenie, formiernia składa formę, a topialnia daje metal.