Metoda badań obszarów trudno dostępnych, wykorzystująca specjalistyczne przyrządy optyczne (zestawy luster, fiberoskopy, boroskopy), to
A. UT (ultradźwiękowa).
B. MT (magnetyczno-proszkowa).
C. ET (prądów wirowych).
D. VT (wizualna).
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2019 (arkusz M.37-X-19.01).
To jest metoda VT, czyli badanie wizualne. W tym pytaniu kluczowe są przyrządy optyczne: zestawy luster, fiberoskopy i boroskopy. One służą właśnie do oglądania miejsc, do których kontroler nie może zajrzeć bezpośrednio, na przykład wnętrza kanałów, głębokich otworów, komór odlewu, przestrzeni za żebrami albo trudno dostępnych powierzchni po obróbce. W praktyce VT bywa najprostszą, ale wcale nie najgorszą metodą kontroli. Moim zdaniem często daje bardzo dużo informacji już na początku odbioru elementu: widać pęknięcia powierzchniowe, niedolewy, nadlewy, przypalenia masy, ślady korozji, wżery, uszkodzenia mechaniczne czy zanieczyszczenia powierzchni. Dobra praktyka wymaga odpowiedniego oświetlenia, czystej powierzchni, właściwej odległości obserwacji i sprawnego sprzętu optycznego. W badaniach przemysłowych spotyka się odniesienia do norm takich jak PN-EN ISO 9712 dla kwalifikacji personelu oraz PN-EN 13018 dotyczącej badań wizualnych. Przy kontroli odlewów VT jest często pierwszym etapem, zanim zastosuje się droższe badania, np. UT, RT albo MT. Trzeba tylko pamiętać, że VT pokazuje głównie to, co można zobaczyć optycznie, bezpośrednio albo pośrednio przez endoskop. Dlatego specjalistyczne przyrządy optyczne jednoznacznie wskazują na metodę wizualną.
W tym pytaniu łatwo pomylić skróty metod badań nieniszczących, bo wszystkie należą do kontroli jakości i wszystkie mogą wykrywać nieciągłości materiału. Jednak opis mówi wyraźnie o oglądaniu obszarów trudno dostępnych za pomocą przyrządów optycznych, więc chodzi o VT, a nie o metody oparte na zjawiskach elektrycznych, magnetycznych czy falach mechanicznych. ET, czyli badanie prądami wirowymi, wykorzystuje indukcję elektromagnetyczną i stosuje się je głównie do materiałów przewodzących prąd. Przydaje się na przykład do wykrywania pęknięć powierzchniowych, kontroli rur lub sortowania materiałów, ale nie polega na zaglądaniu lusterkiem czy fiberoskopem. MT, metoda magnetyczno-proszkowa, wymaga namagnesowania elementu i użycia proszku magnetycznego albo zawiesiny. Działa tylko sensownie dla materiałów ferromagnetycznych, więc np. dla wielu stopów aluminium będzie bezużyteczna. UT z kolei to ultradźwięki: głowica wprowadza fale do materiału, a defekty rozpoznaje się po odbiciach sygnału. To świetna metoda do wad wewnętrznych, ale jej podstawowym narzędziem nie jest optyka. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi zwrot obszary trudno dostępne i od razu wybiera metodę bardziej zaawansowaną technicznie. A tu technika jest zaawansowana, ale nadal wizualna: boroskop, fiberoskop czy lusterko pozwalają po prostu obejrzeć miejsce, gdzie oko samo nie sięga. W kontroli warsztatowej warto najpierw rozpoznać zasadę działania metody, a dopiero potem kojarzyć skrót. To bardzo pomaga na egzaminach i w realnej pracy kontroli jakości.