Na podstawie rysunku i danych w tabeli dobierz minimalną długość wlewów doprowadzających dla odlewów wykonywanych w formie czterownękowej o sumarycznej masie 480 kg.
A. 70 mm
B. 60 mm
C. 50 mm
D. 40 mm
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
W tym zadaniu kluczowe jest to, że forma jest czterownękowa, a podana masa 480 kg dotyczy sumy odlewów w całej formie. Do tabeli nie podstawia się więc 480 kg jako masy jednego odlewu, tylko trzeba policzyć masę pojedynczej sztuki: 480 kg : 4 = 120 kg. Taka masa wpada do przedziału „ponad 100 - 250 kg”. Dla tego zakresu, z tabeli odległości między modelami i elementami formy, minimalna długość wlewów doprowadzających wynosi 60 mm. W praktyce chodzi o to, żeby ciekły metal miał zapewniony poprawny dopływ do każdej wnęki, bez zbyt gwałtownego strumienia, erozji masy formierskiej i ryzyka niedolewów. Moim zdaniem to jest typowe zadanie, gdzie łatwo się pomylić nie na samej tabeli, tylko na interpretacji masy. W dokumentacji technologicznej układ wlewowy dobiera się dla konkretnej wnęki i geometrii formy, a nie mechanicznie dla całej masy zalewanej naraz. Zgodnie z dobrą praktyką odlewniczą oraz zasadami doboru elementów układów wlewowych według danych normowych i technologicznych, należy najpierw ustalić masę jednego odlewu, potem odczytać właściwy parametr z tabeli. Dlatego minimalna długość wlewów doprowadzających to 60 mm.
Błąd w tym zadaniu zwykle bierze się z pomieszania dwóch pojęć: masy całej formy zalewanej metalem oraz masy jednego odlewu wykonywanego w jednej wnęce. Skoro forma ma cztery wnęki i łączna masa odlewów wynosi 480 kg, to jedna sztuka ma masę 120 kg. Dopiero tę wartość należy porównać z przedziałami w tabeli. Wtedy wybieramy zakres „ponad 100 - 250 kg”, a z niego odczytujemy długość wlewu doprowadzającego równą 60 mm.
Wartości 40 mm i 50 mm są za małe dla takiego odlewu. Pasują do lżejszych sztuk albo do innych odległości z tabeli, ale nie do wlewu doprowadzającego przy masie 120 kg. Zbyt krótki wlew doprowadzający może w praktyce pogorszyć spokojne napełnianie wnęki, zwiększyć miejscową prędkość metalu, wypłukiwanie masy formierskiej i ryzyko wad typu zaprószenia, niedolewy czy nierównomierne wypełnienie. Niby różnica 10 czy 20 mm wygląda niewinnie, ale w układzie wlewowym takie odległości mają znaczenie technologiczne.
Wartość 70 mm najczęściej wynika z potraktowania 480 kg jako masy pojedynczego odlewu, czyli z wejścia w przedział „ponad 250 - 500 kg”. To też jest niepoprawne, bo tabela odnosi się do masy odlewu, a w zadaniu wyraźnie mowa o formie czterownękowej. Trzeba więc najpierw podzielić masę sumaryczną przez liczbę wnęk. Z mojego doświadczenia takie zadania najlepiej rozwiązywać spokojnie: najpierw ustalić, czego dotyczy masa, potem odszukać odpowiedni symbol na rysunku, a dopiero na końcu brać liczbę z tabeli. Wtedy wynik 60 mm wychodzi bez kombinowania.
Wartości 40 mm i 50 mm są za małe dla takiego odlewu. Pasują do lżejszych sztuk albo do innych odległości z tabeli, ale nie do wlewu doprowadzającego przy masie 120 kg. Zbyt krótki wlew doprowadzający może w praktyce pogorszyć spokojne napełnianie wnęki, zwiększyć miejscową prędkość metalu, wypłukiwanie masy formierskiej i ryzyko wad typu zaprószenia, niedolewy czy nierównomierne wypełnienie. Niby różnica 10 czy 20 mm wygląda niewinnie, ale w układzie wlewowym takie odległości mają znaczenie technologiczne.
Wartość 70 mm najczęściej wynika z potraktowania 480 kg jako masy pojedynczego odlewu, czyli z wejścia w przedział „ponad 250 - 500 kg”. To też jest niepoprawne, bo tabela odnosi się do masy odlewu, a w zadaniu wyraźnie mowa o formie czterownękowej. Trzeba więc najpierw podzielić masę sumaryczną przez liczbę wnęk. Z mojego doświadczenia takie zadania najlepiej rozwiązywać spokojnie: najpierw ustalić, czego dotyczy masa, potem odszukać odpowiedni symbol na rysunku, a dopiero na końcu brać liczbę z tabeli. Wtedy wynik 60 mm wychodzi bez kombinowania.