Na podstawie tabeli określ wysokość pionowych znaków rdzeniowych górnych dla rdzenia o średnicy nominalnej 140 mm i wysokości 280 mm.
A. 40 mm
B. 30 mm
C. 20 mm
D. 25 mm
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
W tej tabeli trzeba wykonać dwa kroki, bo pytanie dotyczy pionowych znaków rdzeniowych górnych, a nie od razu wartości z dużej części tabeli. Dla rdzenia o średnicy nominalnej 140 mm wybieramy zakres wymiaru nominalnego powyżej 100 do 200 mm. Wysokość rdzenia 280 mm wpada w zakres H powyżej 150 do 300 mm. Z tej części tabeli dla dolnego znaku rdzeniowego wychodzi h = 40 mm. Dopiero potem korzystamy z małej tabeli po prawej stronie, gdzie dla h = 40 mm podano wysokość górnego znaku rdzeniowego h₁ = 25 mm. Dlatego poprawna odpowiedź to 25 mm. W praktyce odlewniczej takie odczytywanie wymiarów jest bardzo ważne, bo znak rdzeniowy ustala położenie rdzenia w formie i zapobiega jego przesunięciu przy zalewaniu ciekłym metalem. Norma PN-H-55010:2000 podaje te zależności po to, żeby konstrukcja oprzyrządowania była powtarzalna i bezpieczna technologicznie. Moim zdaniem najłatwiej się tu pomylić, gdy ktoś odczyta tylko wartość h, zamiast przejść jeszcze na h₁.
Przy tym zadaniu najczęstszy błąd polega na tym, że patrzy się na niewłaściwą część tabeli albo zatrzymuje odczyt o jeden krok za wcześnie. Rdzeń ma średnicę nominalną 140 mm, więc nie należy brać zakresu do 100 mm ani powyżej 200 mm. Wybór złego przedziału średnicy od razu zmienia wysokość znaku i prowadzi do wyniku, który może wyglądać sensownie, ale nie pasuje do danych z normy. Drugi ważny parametr to wysokość rdzenia 280 mm. Ona należy do kolumny H powyżej 150 do 300 mm, a nie do zakresu powyżej 50 do 150 mm ani powyżej 300 do 500 mm. Po skrzyżowaniu właściwego wiersza i kolumny dostajemy h = 40 mm, ale to jest wysokość pionowego znaku rdzeniowego dolnego. Pytanie dotyczy znaku górnego, więc trzeba jeszcze skorzystać z prawej, mniejszej tabeli zależności h i h₁. Dla h = 40 mm wysokość górnego znaku wynosi h₁ = 25 mm. Wartość 20 mm jest za mała dla tego przypadku i mogłaby pogorszyć ustalenie rdzenia w górnej części formy. Wartość 30 mm odpowiada innemu przypadkowi zależności h i h₁, więc nie wynika z odczytu dla średnicy 140 mm i wysokości 280 mm. Z kolei 40 mm to kusząca odpowiedź, bo pojawia się w tabeli, ale dotyczy znaku dolnego h, a nie górnego h₁. W warsztacie taka pomyłka mogłaby skutkować złym osadzeniem rdzenia, przestawieniem kanału lub nierówną grubością ścianki odlewu. Dlatego w dokumentacji technologicznej i przy projektowaniu oprzyrządowania trzeba bardzo pilnować oznaczeń h oraz h₁, nie tylko samych liczb.