Na podstawie tabeli wskaż wartość naddatków na obróbkę skrawaniem dla odlewu tulei o największym wymiarze gabarytowym 135 mm wykonywanym w klasie ISO 8062-CT11-RMA E.
A. 1,5 mm
B. 1,4 mm
C. 1,1 mm
D. 0,7 mm
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
W tabeli trzeba najpierw znaleźć przedział największego wymiaru gabarytowego odlewu po obróbce końcowej. Dla tulei o wymiarze 135 mm właściwy jest wiersz: powyżej 100 mm do 160 mm włącznie. Potem patrzymy na oznaczenie RMA E, czyli stopień naddatku na obróbkę skrawaniem E według ISO 8062. Na przecięciu tego wiersza i kolumny E znajduje się wartość 1,1 mm, dlatego taki naddatek należy przyjąć. Klasa ISO 8062-CT11 mówi o tolerancji wymiarowej odlewu, a RMA E o wymaganym naddatku obróbkowym, więc nie wolno tych dwóch rzeczy mieszać. W praktyce taki naddatek dodaje się do powierzchni, które mają być później toczone, wiercone albo frezowane, żeby po usunięciu naskórka odlewniczego i ewentualnych nierówności uzyskać wymiar z rysunku. Moim zdaniem to jest jeden z tych tematów, gdzie dokładne czytanie tabeli daje więcej niż liczenie na pamięć.
Przy tym zadaniu najłatwiej pomylić przedział wymiarowy albo kolumnę stopnia naddatku. Wymiar 135 mm nie należy do zakresu do 100 mm ani do zakresu powyżej 160 mm, tylko do przedziału powyżej 100 mm do 160 mm włącznie. Dopiero w tym wierszu trzeba odszukać kolumnę E, bo zapis ISO 8062-CT11-RMA E oznacza właśnie stopień naddatku obróbkowego E. Wartość 0,7 mm pasuje do innego miejsca w tabeli, typowo wynika z odczytania zbyt małego zakresu wymiarów albo złej kolumny. Taki naddatek byłby za mały dla analizowanej tulei i po obróbce mogłoby zabraknąć materiału na usunięcie chropowatej warstwy odlewu, przesunięć formy czy drobnych odchyłek. Wartość 1,4 mm może się pojawić, gdy ktoś przesunie się o wiersz lub kolumnę, na przykład patrzy na większy zakres gabarytowy albo inny stopień RMA. To już daje nadmiar materiału, czyli dłuższą obróbkę, większe zużycie narzędzi i niepotrzebny koszt. Wartość 1,5 mm także nie jest odczytem dla RMA E przy 135 mm, tylko wynikiem pomylenia kolumny, najczęściej z F. W odlewnictwie takie detale tabelaryczne są ważne, bo rysunek odlewniczy musi być jednoznaczny dla modelarni, formierni i obróbki mechanicznej. Z mojego doświadczenia uczniowie często patrzą tylko na CT11, a pomijają RMA E, a to są dwa różne parametry normy.