Na podstawie tabeli wskaż wielkość pochyleń odlewu tulei (bez kołnierza) o wysokości 110 mm, odlewanej w jednej połówce formy na automatycznej linii typu KFA.
A. 1°
B. 1°15’
C. 45’
D. 35’
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
Dla tulei o wysokości 110 mm trzeba najpierw znaleźć właściwy przedział w tabeli: powyżej 100 mm do 150 mm. Drugi ważny szczegół to sposób wykonania formy. Skoro odlew jest wykonywany na automatycznej linii typu KFA, traktujemy to jako formowanie maszynowe, a nie ręczne. W kolumnie formowanie maszynowe dla zakresu 100–150 mm podano pochylenie maksymalne 35’. Dlatego właściwa wartość to 35’. W praktyce takie pochylenie odlewnicze nanosi się na rysunku modelowym lub dokumentacji technologicznej, żeby model dało się bezpiecznie wyjąć z formy bez zrywania krawędzi masy formierskiej. Moim zdaniem to jest typowy przykład, gdzie nie wolno patrzeć tylko na wysokość odlewu, bo technologia formowania zmienia wynik. Linie automatyczne dają bardziej powtarzalne zagęszczenie i dokładniejsze prowadzenie oprzyrządowania, więc dopuszczalne pochylenia mogą być mniejsze niż przy formowaniu ręcznym. Dla tulei bez kołnierza sprawa jest jeszcze bardziej jednoznaczna, bo nie ma dodatkowego występu, który komplikowałby wyjęcie modelu z jednej połówki formy.
W tym zadaniu łatwo pomylić dwie rzeczy: wysokość odlewu oraz metodę formowania. Wysokość tulei wynosi 110 mm, więc właściwy wiersz tabeli to zakres powyżej 100 mm do 150 mm. Jeżeli ktoś wybiera 1°15’, to najczęściej patrzy na formowanie ręczne, ale jeszcze dla innego przedziału wysokości, czyli 60–100 mm. To nie pasuje ani do wysokości 110 mm, ani do automatycznej linii KFA. Wartość 1° także pochodzi z kolumny dla formowania ręcznego, już w dobrym przedziale wysokości, ale technologia jest zła. KFA to linia automatyczna, więc należy korzystać z danych dla formowania maszynowego. Wartość 45’ też nie jest właściwa, bo kojarzy się z innym zakresem albo z ręcznym sposobem wykonywania form. Typowy błąd myślowy polega na tym, że uczeń widzi wysokość 110 mm i bierze pierwszą pasującą liczbę z wiersza, bez sprawdzenia nagłówka kolumny. A w odlewnictwie nagłówki tabel są bardzo ważne, serio. Pochylenie odlewnicze dobiera się nie tylko do wymiaru H, ale też do sposobu zagęszczania masy, rodzaju modelu, kierunku wyjmowania modelu i dokładności oprzyrządowania. Przy formowaniu maszynowym, szczególnie na liniach automatycznych, można stosować mniejsze pochylenia, bo proces jest stabilniejszy i mniej zależny od ręki formierza. Dlatego dla tulei bez kołnierza o wysokości 110 mm odlewanej w jednej połówce formy należy odczytać 35’, a nie większe wartości z kolumny ręcznej lub z innych przedziałów wysokości.