Na rysunkach przedstawiono
A. skrzynki formierskie.
B. rdzennice.
C. płyty modelowe.
D. kokile.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Na rysunku pokazano skrzynki formierskie, czyli ramy używane do wykonywania form piaskowych. Widać tu typowe cechy takiego oprzyrządowania: dużą prostokątną ramę, żebra usztywniające, otwory i elementy mocujące, zaczepy oraz układ do składania i ustalania połówek formy. Skrzynka formierska nie odwzorowuje bezpośrednio kształtu odlewu, tylko utrzymuje masę formierską w odpowiednim położeniu podczas ubijania, transportu, składania formy i zalewania ciekłym metalem. To bardzo praktyczny element wyposażenia odlewni, niby prosty, ale bez niego forma mogłaby się odkształcić albo rozsunąć. Moim zdaniem po rysunku najlepiej rozpoznać ją po masywnej konstrukcji ramowej i uchwytach, a nie po powierzchniach roboczych modelu. W dobrej praktyce warsztatowej skrzynki muszą być sztywne, odporne na temperaturę i mieć pewne prowadzenie, żeby nie było przestawienia górnej i dolnej połówki formy. W dokumentacji zwraca się uwagę na wymiary gabarytowe, tolerancje pasowania sworzni, stan powierzchni oraz trwałość połączeń, bo od tego zależy jakość formowania i później jakość odlewu.
Jeżeli wybrano płyty modelowe, rdzennice albo kokile, to najpewniej nastąpiło pomylenie różnych elementów oprzyrządowania odlewniczego, które na rysunkach technicznych też bywają do siebie wizualnie podobne. Płyta modelowa służy do zamocowania modelu odlewu i często także elementów układu wlewowego. Na jej powierzchni powinien być widoczny kształt odwzorowujący odlew, znaki technologiczne, czasem połówki modeli i kanały wlewowe. Tutaj dominują natomiast ramy, żebra, uchwyty, prowadzenia i elementy zamykające, czyli cechy konstrukcji nośnej skrzynki formierskiej. Rdzennica z kolei jest przyrządem do wykonywania rdzeni, więc posiada gniazda odpowiadające kształtowi rdzenia, powierzchnie podziału oraz zamki rdzeniowe. Nie byłaby to duża otwarta rama do utrzymywania masy formierskiej. Kokila natomiast jest metalową formą trwałą, używaną przy odlewaniu kokilowym, i zwykle ma dokładnie ukształtowaną wnękę roboczą, układ odpowietrzenia, kanały, czasem mechanizmy otwierania. Na tym rysunku nie chodzi o wnękę odlewu, tylko o obudowę formy piaskowej. Typowy błąd polega na tym, że patrzy się tylko na to, że obiekt jest metalowy i ma wymiary, a nie na jego funkcję w procesie. W odlewnictwie zawsze warto zapytać: czy ten element nadaje kształt odlewowi, czy tylko trzyma i ustala formę? Tutaj odpowiedź jest ta druga, więc są to skrzynki formierskie.