Na rysunku cyfrą 1 oznaczono
A. krążek nadmiaru metalu.
B. wypychacz.
C. układ wlewowy.
D. odlew.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Cyfrą 1 oznaczono układ wlewowy, czyli zespół kanałów i przewężeń, którymi ciekły metal dopływa do wnęki formy. Na rysunku widać element połączony z odlewem od strony doprowadzenia metalu, a nie część roboczą wyrobu. W praktyce taki układ może obejmować wlew główny, kanał rozprowadzający, wlew doprowadzający oraz czasem przelewy lub zbiorniki. Jego zadanie jest proste, ale bardzo ważne: metal ma dopłynąć spokojnie, odpowiednio szybko i bez nadmiernego zawirowania, żeby nie wciągać powietrza, żużla czy tlenków. Moim zdaniem to jeden z tych elementów, które na rysunku łatwo zlekceważyć, a potem w odlewni robią największą różnicę. Dobrze zaprojektowany układ wlewowy pomaga ograniczać niedolewy, zapowietrzenia i wady powierzchniowe. W dokumentacji technologicznej oznacza się go oddzielnie od samego odlewu, bo po wybiciu lub wyjęciu z formy jest odcinany i nie stanowi gotowego wyrobu. W dobrych praktykach branżowych, także przy korzystaniu z zasad doboru według norm PN-H i tolerancji odlewów według ISO 8062, rozdziela się geometrię odlewu, naddatki oraz elementy technologiczne takie jak wlewy i nadlewy. To właśnie dlatego wskazanie 1 należy rozpoznać jako układ wlewowy.
W tym rysunku łatwo pomylić kilka elementów, bo wszystkie są związane z procesem zalewania, krzepnięcia albo wyjmowania odlewu z formy. Krążek nadmiaru metalu, często spotykany na przykład przy odlewaniu ciśnieniowym jako tak zwany placek lub krążek pozostały po komorze tłoczenia, znajduje się zwykle w innym miejscu układu. Jest to porcja metalu, która nie tworzy kanału doprowadzającego do wnęki, tylko pozostaje jako nadmiar po wypełnieniu formy i pracy tłoka. Ma inną funkcję technologiczną niż oznaczony element. Wypychacz też nie pasuje, bo wypychacze są częściami oprzyrządowania, najczęściej w postaci trzpieni lub płyt, które poruszają się mechanicznie i wypychają gotowy odlew po otwarciu formy. Na rysunkach zwykle rozpoznaje się je po osiowym ustawieniu, prowadzeniu w płycie i kierunku ruchu, a nie po połączeniu z kanałem doprowadzającym metal. Sam odlew natomiast jest zasadniczym wyrobem, czyli kształtem odtworzonym przez wnękę formy. Element oznaczony cyfrą 1 nie jest gotową częścią użytkową, bo po procesie zostanie odcięty lub odłamany razem z resztą układu wlewowego. Typowy błąd myślowy polega tu na patrzeniu tylko na kształt i grubość elementu, a nie na jego funkcję w całym procesie. W odlewnictwie trzeba zawsze pytać: czy ten fragment służy do doprowadzenia metalu, do zasilania skurczu, do wyjęcia odlewu, czy jest częścią wyrobu. Tutaj funkcja jest jednoznaczna: doprowadzenie ciekłego metalu do wnęki formy, więc chodzi o układ wlewowy.