Na rysunku kolorem czerwonym przedstawiono sposób oznaczania
A. żebra skurczowego.
B. pochylenia ścian.
C. znaków rdzeniowych.
D. naddatków na obróbkę skrawaniem.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
Kolorem czerwonym pokazano naddatki na obróbkę skrawaniem, czyli dodatkową warstwę materiału, którą przewiduje się na odlewie po to, żeby później można było ją zebrać na obrabiarce. Oznaczenie +2 przy czerwonym fragmencie mówi, że dana powierzchnia ma być wykonana w odlewie z zapasem 2 mm. Po odlaniu taki wymiar nie jest jeszcze wymiarem gotowej części, tylko wymiarem przed obróbką. Dopiero toczenie, frezowanie, wiercenie albo szlifowanie doprowadza powierzchnię do wymiaru z rysunku konstrukcyjnego. W praktyce to bardzo ważne, bo odlew ma chropowatą powierzchnię, mogą wystąpić niewielkie odchyłki wymiarowe, naskórek odlewniczy i lokalne nierówności. Bez naddatku łatwo byłoby dostać brak materiału po obróbce, a tego już się nie naprawi. Dobór naddatków wiąże się z normami i dobrą praktyką, m.in. z PN-EN ISO 8062 dotyczącą tolerancji odlewów i naddatków obróbkowych. Moim zdaniem to jedno z bardziej praktycznych oznaczeń na rysunku odlewniczym, bo od razu pokazuje modelarzowi i technologowi, gdzie trzeba „dodać mięsa” na późniejszą obróbkę.
Na takim rysunku łatwo pomylić kilka pojęć, bo wszystkie dotyczą zmian kształtu odlewu względem gotowej części. Pochylenia ścian to jednak coś innego niż czerwony pas z wartością +2. Pochylenie odlewnicze nadaje się ściankom po to, żeby model dało się wyjąć z formy bez uszkadzania masy formierskiej. Zwykle opisuje się je kątem, procentem albo wartością zależną od wysokości ściany, a nie jako równomierny czerwony naddatek na powierzchni przeznaczonej do obróbki. Żebro skurczowe też nie pasuje do tego rysunku, bo żebro jest elementem konstrukcyjnym albo technologicznym wpływającym na sztywność, krzepnięcie i skurcz odlewu. Byłoby narysowane jako dodatkowa część bryły, a nie jako cienka warstwa przy powierzchni z dopiskiem +2. Znaki rdzeniowe służą do ustalania i podpierania rdzeni w formie, czyli są związane z wykonywaniem otworów i wnęk wewnętrznych. Mają określony kształt i położenie na modelu, ale nie oznacza się ich tak jak zapasu materiału do skrawania. Typowy błąd myślowy polega na tym, że czerwony kolor traktuje się jako ogólne oznaczenie „czegoś technologicznego”. A tu trzeba patrzeć na sens geometryczny: czerwony obszar zwiększa wymiar odlewu na wybranej powierzchni, a zapis +2 podaje konkretną grubość materiału do późniejszego usunięcia. To właśnie naddatek na obróbkę skrawaniem, zgodny z logiką rysunku modelowego i zasadami dokumentacji odlewniczej.