Na rysunku kolorem zielonym przedstawiono oznaczenie
A. ochładzalnika zewnętrznego.
B. rdzenników.
C. naddatków na obróbkę skrawaniem.
D. nadlewu.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Kolor zielony na takim rysunku oznacza ochładzalnik zewnętrzny, czyli element przykładany do formy od strony powierzchni odlewu po to, żeby miejscowo szybciej odebrać ciepło z ciekłego metalu. W praktyce jest to zwykle metalowa wkładka, na przykład stalowa albo żeliwna, umieszczona w formie w miejscu, gdzie grozi zbyt wolne krzepnięcie i powstanie jamy skurczowej albo rzadzizny. Ochładzalnik zewnętrzny nie jest częścią odlewu, tylko elementem technologicznym formy. Dlatego na rysunku technologicznym zaznacza się go odrębnie, często właśnie kolorem zielonym, żeby formierz i technolog od razu wiedzieli, gdzie ma być włożony. Moim zdaniem to jedno z tych oznaczeń, które warto kojarzyć wzrokowo, bo na produkcji pomyłka w położeniu ochładzalnika może mocno popsuć jakość odlewu. Dobre praktyki odlewnicze wymagają, żeby takie elementy były jasno oznaczone w dokumentacji: z położeniem, wymiarami i ewentualnie materiałem. Ochładzalnik pomaga uzyskać krzepnięcie kierunkowe, czyli takie prowadzenie procesu, żeby metal krzepł od cieńszych i chłodzonych miejsc w stronę nadlewu lub strefy zasilania. To jest typowe narzędzie zapobiegania wadom skurczowym.
Na tym rysunku zielone oznaczenie nie dotyczy naddatków na obróbkę skrawaniem, rdzeników ani nadlewu, tylko ochładzalnika zewnętrznego. Łatwo się tu pomylić, bo w dokumentacji odlewniczej różne elementy technologiczne bywają nanoszone kolorami i kreskowaniem, a bez wprawy wszystko wygląda jak dodatkowy fragment formy. Naddatek na obróbkę skrawaniem jest związany z powiększeniem wymiaru odlewu w miejscach, które później będą frezowane, toczenie albo szlifowane. Zwykle pokazuje się go jako warstwę materiału do usunięcia z powierzchni odlewu, a nie jako osobny element przylegający z boku formy. Rdzeniki, czyli miejsca ustalające i podpierające rdzeń, mają związek z rdzeniami wykonującymi otwory lub wnęki wewnętrzne. Ich oznaczenie odnosi się do geometrii modelu i osadzenia rdzenia, a nie do miejscowego przyspieszania krzepnięcia. Nadlew też wygląda inaczej pod względem funkcji: jest zapasem ciekłego metalu, który zasila odlew podczas skurczu krzepnięcia. Zazwyczaj jest połączony z masywną częścią odlewu i po wybiciu trzeba go odciąć. Ochładzalnik zewnętrzny działa odwrotnie niż nadlew w sensie cieplnym, bo nie dostarcza metalu, tylko odbiera ciepło. Typowy błąd myślowy polega na tym, że każdy dodatkowy element przy odlewie uznaje się za nadlew albo naddatek. W rysunku technologicznym trzeba jednak patrzeć na funkcję: zasilanie, kształtowanie wnęki, obróbka po odlaniu czy sterowanie krzepnięciem. Tutaj funkcją zielonego elementu jest właśnie sterowanie krzepnięciem przez chłodzenie zewnętrzne.