Na rysunku nadlew oznaczono cyfrą
A. 3
B. 4
C. 2
D. 1
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Cyfra 3 wskazuje nadlew, czyli dodatkowy zbiornik ciekłego metalu połączony z odlewem. Jego zadanie jest bardzo praktyczne: ma zasilać odlew podczas krzepnięcia, kiedy metal zmniejsza swoją objętość i pojawia się skurcz. Dzięki temu jama skurczowa powinna powstać w nadlewie, a nie w użytecznej części odlewu. Na rysunku widać go jako osobny, kreskowany element przy górnej części odlewu, połączony szyjką z miejscem, które wymaga zasilania. Moim zdaniem to jeden z najważniejszych elementów do rozpoznania na schematach technologii odlewania, bo od niego zależy jakość wyrobu. W dobrej praktyce odlewniczej nadlew umieszcza się przy masywniejszych fragmentach odlewu, tam gdzie krzepnięcie trwa dłużej. Zasada jest taka, że nadlew powinien krzepnąć później niż zasilany węzeł cieplny. W dokumentacji technologicznej, zgodnie z zasadami rysunku odlewniczego i normową praktyką stosowaną m.in. przy opracowaniu układów wlewowych według PN-H, nadlew odróżnia się od wlewu głównego, zbiornika wlewowego i samego odlewu. Dobrze zaprojektowany nadlew pomaga ograniczyć rzadzizny, jamy skurczowe i braki szczelności, a potem jest usuwany podczas oczyszczania odlewu.
Na tym rysunku łatwo pomylić nadlew z innymi elementami układu technologicznego, bo wszystkie są narysowane blisko siebie i każdy ma związek z ciekłym metalem. Trzeba jednak patrzeć na funkcję elementu, a nie tylko na jego kształt. Element oznaczony cyfrą 1 to górna część układu wlewowego, czyli coś w rodzaju lejka albo zbiornika wlewowego. Jego rola polega na przyjęciu strugi metalu i spokojnym wprowadzeniu jej do formy, a nie na zasilaniu odlewu podczas krzepnięcia. Cyfra 2 wskazuje pionowy kanał wlewowy, najczęściej nazywany wlewem głównym. Tędy metal spływa w dół i dalej trafia do wnęki formy, więc jest to element transportujący ciekły stop. Nie działa jak zapas metalu kompensujący skurcz. Element przy cyfrze 4 odnosi się do właściwej części odlewu albo jego obszaru w formie, czyli do wyrobu, który chcemy uzyskać po wybiciu i oczyszczeniu. Nadlew nie jest częścią użytkową odlewu, tylko dodatkiem technologicznym, który później się odcina. Typowy błąd myślowy polega na tym, że większy lub wyżej położony fragment od razu uznaje się za nadlew. W odlewnictwie ważniejsze jest pytanie: czy ten element zasila krzepnący odlew i ma przejąć jamę skurczową? Jeśli tak, wtedy mówimy o nadlewie. Tutaj taką funkcję pełni element oznaczony cyfrą 3. Z mojego doświadczenia, przy analizie takich rysunków warto najpierw znaleźć drogę metalu: zbiornik wlewowy, wlew główny, kanały doprowadzające, a dopiero potem szukać elementów zasilających. To porządkuje myślenie i zmniejsza ryzyko pomyłki.