Na rysunku przedstawiono
A. szlifierko-polerkę do przygotowywania zgładów.
B. przecinarkę do wycinania próbek na zgłady.
C. urządzenie do jonowego trawienia próbek.
D. automatyczną prasę do inkludowania próbek.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
Na zdjęciu pokazano przecinarkę do wycinania próbek na zgłady metalograficzne. Widać charakterystyczną tarczę tnącą, uchwyt do mocowania materiału oraz mechanizm prowadzenia próbki w stronę tarczy. Takie urządzenie służy do precyzyjnego odcięcia fragmentu odlewu, pręta, tulei albo innego elementu, z którego później wykonuje się zgład do obserwacji mikrostruktury. W praktyce bardzo ważne jest, żeby cięcie nie przegrzało materiału, bo wtedy można zmienić strukturę przy powierzchni i wynik badania będzie po prostu przekłamany. Dlatego stosuje się chłodzenie, odpowiedni docisk i tarcze dobrane do rodzaju stopu. Moim zdaniem to jeden z tych etapów, który wygląda niepozornie, a potrafi popsuć całe badanie metalograficzne. Po wycięciu próbkę zwykle się inkluduje, szlifuje na papierach o coraz drobniejszym ziarnie, poleruje i ewentualnie trawi chemicznie, żeby uwidocznić ziarna, grafit, fazy lub wtrącenia. Jest to zgodne z dobrą praktyką przygotowania zgładów: próbka ma być reprezentatywna, nieprzegrzana, stabilnie zamocowana i opisana tak, żeby później nie było pomyłki w dokumentacji badań.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka urządzeń, bo wszystkie mogą występować w pracowni metalograficznej i są związane z przygotowaniem próbek. Szlifierko-polerka wygląda jednak inaczej: ma płaską, poziomą tarczę roboczą, na której mocuje się papier ścierny, sukno polerskie albo tarczę diamentową. Jej zadaniem nie jest odcinanie kawałka materiału, tylko stopniowe wyrównanie i wygładzenie powierzchni zgładu. Na pokazanym urządzeniu widać tarczę tnącą ustawioną jak w przecinarce oraz układ mocowania próbki, więc kierunek pracy jest zupełnie inny. Automatyczna prasa do inkludowania próbek też nie pasuje. Taka prasa ma komorę, tłok, układ grzania i chłodzenia, a jej zadaniem jest zatopienie próbki w żywicy, najczęściej bakelitowej, akrylowej albo epoksydowej. Nie ma tam odsłoniętej tarczy ściernej służącej do cięcia. Urządzenie do jonowego trawienia to jeszcze inna klasa sprzętu, zwykle z komorą próżniową i źródłem jonów, używana do bardzo delikatnego przygotowania powierzchni, szczególnie pod mikroskopię elektronową. Typowy błąd myślowy polega na tym, że widzi się hasło zgład i od razu wybiera dowolne urządzenie z procesu przygotowania próbki. A tu trzeba patrzeć na funkcję roboczą: jeśli jest tarcza odcinająca i uchwyt dociskający materiał, to mówimy o przecinarce do wycinania próbek na zgłady.