Na rysunku przedstawiono suszarkę pospieszną trójstanowiskową stosowaną do oznaczania
A. ścieralności.
B. płynności.
C. wilgotności.
D. koloidalności.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Suszarka pospieszna trójstanowiskowa służy do oznaczania wilgotności, najczęściej wilgotności mas formierskich albo rdzeniowych. Jej zasada działania jest dość prosta: odważoną próbkę masy ogrzewa się w kontrolowanych warunkach, a następnie określa ubytek masy spowodowany odparowaniem wody. W praktyce wilgotność oblicza się z różnicy masy próbki przed suszeniem i po suszeniu, zwykle według zależności $W=\frac{m_1-m_2}{m_1}\cdot100\%$, gdzie m₁ to masa próbki wilgotnej, a m₂ masa po wysuszeniu. Trzy stanowiska pozwalają badać kilka próbek równolegle, co przy kontroli bieżącej masy na formierni bardzo przyspiesza robotę. Moim zdaniem to jedno z tych urządzeń, które nie wygląda efektownie, ale daje bardzo ważną informację technologiczną. Zbyt duża wilgotność pogarsza przepuszczalność i może powodować wady gazowe odlewów, a zbyt mała obniża plastyczność, spoistość i zdolność masy do dobrego odwzorowania modelu. W dobrej praktyce laboratoryjnej próbkę trzeba pobrać reprezentatywnie, szybko zważyć, nie dopuścić do jej podsuszenia na powietrzu i stosować stałą temperaturę oraz czas suszenia zgodnie z instrukcją zakładową lub odpowiednią procedurą badania mas formierskich. To jest typowe badanie kontrolne właściwości mas, a nie próba metalu czy pomiar wymiarowy.
Na rysunku pokazano urządzenie grzewcze z kilkoma stanowiskami roboczymi, więc kluczowe jest skojarzenie go z procesem suszenia próbki i pomiarem ubytku masy. Nie służy ono do oznaczania koloidalności, choć takie skojarzenie może się pojawić, bo w masach formierskich bada się również właściwości związane z lepiszczami, bentonitem i frakcją ilastą. Koloidalność dotyczy raczej zdolności drobnych cząstek, zwłaszcza lepiszcza mineralnego, do tworzenia układów koloidalnych i wiązania wody, a do jej oceny stosuje się inne metody laboratoryjne, nie zwykłą suszarkę pospieszną. Ścieralność też jest inną cechą. Przy niej sprawdza się odporność masy lub kształtki na osypywanie i zużywanie powierzchni pod wpływem tarcia, więc potrzebne są przyrządy wywołujące określone oddziaływanie mechaniczne, a nie tylko ogrzewanie. Płynność masy oznacza zdolność do przemieszczania się i wypełniania przestrzeni formy pod naciskiem lub podczas zagęszczania. To bada się metodami związanymi z formowalnością, zagęszczaniem i przepływem masy, a nie przez jej suszenie. Typowy błąd myślowy polega tutaj na tym, że wszystkie wymienione pojęcia należą do badań mas formierskich, więc łatwo wybrać dowolną właściwość technologiczną. Trzeba jednak patrzeć na budowę przyrządu: komora grzejna, stanowiska na próbki, regulacja i kontrola temperatury wskazują na odparowanie wody. Z mojego doświadczenia najłatwiej zapamiętać to tak: jeśli urządzenie „suszy”, to w laboratorium mas formierskich prawie zawsze chodzi o wilgotność, bo właśnie wodę usuwa się przez ogrzewanie i waży ubytek masy.