Na rysunku zestawu modelowego symbolem Zs oznaczono
A. wlew rozprowadzający.
B. nadlew.
C. wlew doprowadzający.
D. przelew.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
Symbol Zs oznacza wlew doprowadzający, czyli ten odcinek układu wlewowego, który bezpośrednio wprowadza ciekły metal z wlewu rozprowadzającego do wnęki formy, a więc do miejsca, gdzie ma powstać odlew. Na rysunku zestawu modelowego widać układ z centralnym wlewem głównym i kanałami bocznymi, które zasilają poszczególne odlewy. Właśnie taki krótki kanał przy odlewie jest wlewem doprowadzającym. W praktyce jego kształt i przekrój są bardzo ważne, bo wpływają na prędkość wpływu metalu, ryzyko zawirowań, zapiaszczeń oraz niedolewów. Z mojego doświadczenia to jeden z tych elementów, które na rysunku wyglądają prosto, ale w formierni potrafią zrobić dużą różnicę. Dobre praktyki odlewnicze i normowe zalecenia, np. stosowane przy projektowaniu układów wlewowych według zasad PN-H, wymagają takiego doboru przekrojów, żeby forma wypełniała się spokojnie i równomiernie. Wlew doprowadzający powinien być też tak umieszczony, aby po wybiciu łatwo go było odciąć, bez uszkodzenia odlewu i bez nadmiernej straty metalu.
W tym pytaniu łatwo pomylić elementy układu wlewowego, bo na rysunku zestawu modelowego wszystkie kanały i dodatki technologiczne są pokazane dość schematycznie. Nadlew nie jest tym samym co wlew doprowadzający. Nadlew służy głównie do zasilania odlewu podczas krzepnięcia, czyli ma uzupełniać ubytek objętości metalu wynikający ze skurczu. Umieszcza się go zwykle przy masywnych częściach odlewu, gdzie najdłużej utrzymuje się ciekły metal. Przelew także ma inną funkcję, bo może odbierać nadmiar metalu, ułatwiać odpowietrzenie formy albo wskazywać pełne zalanie wnęki. Nie jest podstawowym kanałem, którym metal regularnie dopływa do odlewu. Wlew rozprowadzający również nie pasuje do oznaczenia Zs w tym miejscu, ponieważ jego zadaniem jest rozdzielenie ciekłego metalu od wlewu głównego w kierunku kilku odlewów lub kilku punktów zasilania. To raczej dłuższy kanał zbiorczy, a nie bezpośrednie wejście do wnęki formy. Typowy błąd myślowy polega na tym, że patrzy się tylko na położenie elementu obok odlewu i zakłada, że każdy boczny fragment to nadlew albo przelew. W rysunku technologicznym trzeba jednak patrzeć na funkcję: jeśli element prowadzi metal bezpośrednio do wnęki, to jest to wlew doprowadzający. Moim zdaniem najlepiej zapamiętać to tak: wlew główny sprowadza metal w dół, rozprowadzający rozdziela go po formie, a doprowadzający wpuszcza go już konkretnie do odlewu.