Na szkicu przedstawiono rysunek
A. koncepcji technologicznej lub sposobu odlewania.
B. surowego odlewu.
C. wykonawczy części.
D. konstrukcyjny modelu.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
To jest rysunek surowego odlewu, czyli takiego odlewu, jaki otrzymuje się po wybiciu z formy i oczyszczeniu, ale jeszcze przed obróbką skrawaniem. Widać tu cechy typowe dla dokumentacji odlewniczej: zarys odlewu zaznaczony grubą, czerwoną linią, naddatki technologiczne na powierzchniach przewidzianych do późniejszej obróbki, promienie zaokrągleń R3 oraz pochylenia odlewnicze, np. 3° i 1,50°. To nie są przypadkowe dodatki, tylko elementy konieczne, żeby odlew dało się wyjąć z formy, żeby metal dobrze wypełnił wnękę i żeby po obróbce uzyskać wymagany wymiar części gotowej. Moim zdaniem właśnie po tych pochyleniach i naddatkach najłatwiej poznać taki rysunek. W praktyce rysunek surowego odlewu jest pomostem między rysunkiem konstrukcyjnym części a wykonaniem modelu i formy. Podaje wymiary odlewu z tolerancjami, np. średnice i wysokości z odchyłkami, oraz pokazuje, gdzie zostawić materiał do skrawania. Dobre praktyki branżowe wymagają, aby takie dane były zgodne z normami tolerancji odlewów, np. PN-EN ISO 8062, gdzie określa się klasy dokładności wymiarowej CT oraz naddatki na obróbkę. Dzięki temu modelarz, technolog i kontroler jakości mówią tym samym językiem, a na produkcji jest mniej zgadywania i poprawek.
W tym szkicu łatwo pomylić kilka rodzajów dokumentacji, bo wszystkie dotyczą tej samej części, ale ich cel jest inny. Rysunek koncepcji technologicznej albo sposobu odlewania pokazywałby przede wszystkim, jak odlew ma być wykonany w formie: gdzie znajduje się układ wlewowy, nadlewy, przelewy, znaki rdzeniowe, ewentualnie płaszczyzna podziału formy i kierunek zalewania. Taki rysunek służy technologowi do zaplanowania procesu, a nie tylko do opisania kształtu samego odlewu. Na pokazanym szkicu główną informacją jest geometria surowego odlewu, jego naddatki, pochylenia i tolerancje, więc sens jest trochę inny. Rysunek konstrukcyjny modelu też nie pasuje najlepiej. Model odlewniczy ma zwykle wymiary powiększone o skurcz liniowy stopu i uwzględnia rozwiązania potrzebne do wykonania formy, na przykład części modelu, zamki, znaki rdzeniowe albo płytę modelową. Tutaj nie oglądamy oprzyrządowania, tylko sam przewidywany kształt metalu po odlaniu. Rysunek wykonawczy części gotowej byłby jeszcze czymś innym: pokazywałby finalne wymiary po obróbce, wymagania chropowatości, pasowania, tolerancje kształtu i położenia, bez typowych dodatków odlewniczych. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi wymiarowanie techniczne i od razu uznaje szkic za rysunek wykonawczy. A tu właśnie szczegóły odlewnicze, takie jak pochylenia 3° i 1,50°, promienie technologiczne oraz naddatki, zdradzają, że chodzi o surowy odlew. Z mojego doświadczenia warto zawsze zapytać: czy rysunek pokazuje część gotową, model, technologię formowania, czy kształt metalu po odlaniu. W tym przypadku odpowiedź jest ta ostatnia.