Odlewnia podczas jednej zmiany zużywa 100 kg magnezu do sferoidyzacji żeliwa. Ile ton tego pierwiastka należy zamówić, aby zapewnić tygodniowy zapas, jeśli odlewnia pracuje w systemie dwuzmianowym?
A. 1,4 t
B. 0,7 t
C. 7,0 t
D. 14,0 t
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
W tym zadaniu kluczowe jest połączenie zużycia materiału z organizacją pracy zakładu. Skoro odlewnia zużywa 100 kg magnezu podczas jednej zmiany, a pracuje w systemie dwuzmianowym, to dzienne zużycie wynosi 100 kg × 2 = 200 kg. Tygodniowy zapas liczymy dla 7 dni, więc 200 kg × 7 = 1 400 kg. Po przeliczeniu na tony dostajemy 1,4 t, bo 1 t = 1 000 kg. To właśnie dlatego odpowiedź 1,4 t jest poprawna. W praktyce taki rachunek jest bardzo ważny przy planowaniu materiałów do sferoidyzacji żeliwa, bo magnez nie jest dodatkiem przypadkowym, tylko pierwiastkiem decydującym o uzyskaniu grafitu kulkowego. Z mojego doświadczenia takie proste obliczenia często ratują produkcję przed przestojem: brak zapasu Mg może zatrzymać wytop, a za duży zapas też nie jest super, bo wiąże pieniądze i wymaga odpowiedniego magazynowania. Dobra praktyka branżowa to liczenie zużycia na zmianę, dobę i tydzień oraz doliczenie ewentualnej rezerwy bezpieczeństwa, jeśli dostawy bywają opóźnione.
W tym zadaniu łatwo się pomylić, bo trzeba jednocześnie uwzględnić liczbę zmian i przeliczenie kilogramów na tony. Jeśli ktoś otrzymuje 0,7 t, to najczęściej policzył tylko 100 kg × 7 dni, czyli założył jedną zmianę dziennie. To byłoby poprawne wyłącznie dla pracy jednozmianowej, a w treści wyraźnie podano system dwuzmianowy. W odlewni ma to duże znaczenie, bo każda zmiana zużywa osobną porcję dodatku do sferoidyzacji, więc dzienne zapotrzebowanie jest podwojone. Wyniki 7,0 t albo 14,0 t zwykle biorą się z błędnego przeliczenia jednostek albo z potraktowania 100 kg tak, jakby było 1 toną lub 10 razy większą ilością. To typowy błąd przy szybkim liczeniu w głowie, zwłaszcza gdy pojawiają się tony i kilogramy w jednym zadaniu. Poprawny tok jest spokojny: najpierw obliczamy dobowe zużycie, czyli 100 kg × 2 = 200 kg, potem tygodniowe, czyli 200 kg × 7 = 1 400 kg, a dopiero na końcu przeliczamy na tony. Ponieważ 1 000 kg to 1 t, wynik wynosi 1,4 t. Moim zdaniem w planowaniu produkcji warto zawsze zapisywać jednostki przy liczbach, bo wtedy od razu widać, czy rachunek ma sens techniczny i magazynowy.