Powstawanie wad odlewniczych w postaci wypchnięć i guzów można wyeliminować poprzez
A. zmianę konstrukcji wykonywanego odlewu.
B. równomierne zagęszczenie masy w formie.
C. zwiększenie wilgotności masy formierskiej.
D. wysuszenie kadzi odlewniczej.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Wypchnięcia i guzy na odlewie są typowo związane z miejscowym przemieszczeniem albo odkształceniem ściany formy pod naciskiem ciekłego metalu. Jeżeli masa formierska jest zagęszczona nierównomiernie, to w jednych miejscach ma dobrą wytrzymałość, a w innych jest słabsza i łatwiej się poddaje. Metal podczas zalewania działa jak ciśnienie hydrostatyczne i dynamiczne, więc słabsze fragmenty formy mogą zostać wypchnięte. Po zakrzepnięciu daje to właśnie wypukłości, guzy, nadmiar metalu na powierzchni odlewu. Dlatego równomierne zagęszczenie masy w formie jest tu podstawową metodą zapobiegania. W praktyce oznacza to pilnowanie jednakowej twardości formy, właściwego ubijania przy modelu, kontroli wilgotności, przepuszczalności i wytrzymałości masy formierskiej. Z mojego doświadczenia to jest taka rzecz, która wygląda banalnie, ale na produkcji robi dużą różnicę. Dobre praktyki odlewnicze wymagają stabilnego procesu formowania, powtarzalnych parametrów masy oraz kontroli jakości form przed zalaniem, bo nawet dobrze zaprojektowany układ wlewowy nie uratuje odlewu, jeśli forma lokalnie „puści”.
W przypadku wypchnięć i guzów najłatwiej pomylić przyczynę z innymi problemami odlewniczymi, bo na gotowym odlewie widać po prostu nadmiar metalu albo nierówność powierzchni. Sama zmiana konstrukcji odlewu nie jest typowym sposobem usuwania tej wady. Owszem, konstrukcja może wpływać na sposób zalewania, krzepnięcie czy naprężenia, ale guzy wynikające z wypchnięcia masy formierskiej pojawiają się głównie wtedy, gdy forma ma za małą miejscową wytrzymałość albo została nierówno zagęszczona. Projekt odlewu poprawia się raczej przy problemach z jamami skurczowymi, pęknięciami, zbyt cienkimi ściankami czy złym zasilaniem, a nie jako pierwszą reakcję na lokalne odkształcenie formy. Zwiększenie wilgotności masy formierskiej też jest ryzykownym tropem. Więcej wody może chwilowo poprawić plastyczność masy, ale jednocześnie pogarsza jej zachowanie przy zalewaniu: rośnie ilość pary, zwiększa się ryzyko wad gazowych, strupów i przypaleń. Masa powinna mieć wilgotność optymalną, a nie po prostu większą. Wysuszenie kadzi odlewniczej jest oczywiście ważne ze względów bezpieczeństwa i jakości ciekłego metalu, bo wilgoć w kadzi może powodować gwałtowne parowanie, rozpryski oraz zagazowanie stopu. Nie usuwa to jednak przyczyny guzów na powierzchni odlewu, jeśli problem siedzi w formie. Typowy błąd myślowy polega na szukaniu rozwiązania przy metalu albo konstrukcji, podczas gdy wada wynika z mechanicznej stabilności masy formierskiej. W praktyce trzeba patrzeć na formę: jej zagęszczenie, wytrzymałość, przepuszczalność i sposób wykonania przy modelu.