Przestawienie należy do grupy wad odlewniczych
A. przerwy ciągłości.
B. wewnętrznych.
C. powierzchni surowej.
D. kształtu.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2020 (arkusz M.37-SG-20.01).
Przestawienie zalicza się do wad kształtu, bo polega na przesunięciu względem siebie części formy, rdzenia albo elementów oprzyrządowania, przez co odlew nie ma właściwej geometrii. Najczęściej widać to jako uskok na linii podziału formy, przesunięcie połówek odlewu albo niezgodność wymiarów z rysunkiem odlewniczym. Metal może być przy tym całkowicie ciągły, powierzchnia może wyglądać całkiem normalnie, a wada i tak dyskwalifikuje wyrób, bo kształt jest po prostu nie taki jak trzeba. W praktyce kontroler porównuje taki odlew z dokumentacją technologiczną, sprawdza tolerancje wymiarowe, często według zasad stosowanych przy ISO 8062 dla odlewów. Z mojego doświadczenia to jedna z tych wad, które łatwo wykryć wzrokowo, ale trudniej wyeliminować, jeśli oprzyrządowanie jest zużyte. Zapobiega się jej przez dobre ustalenie połówek formy, sprawne kołki centrujące, zamki rdzeniowe, właściwe składanie skrzynek formierskich i kontrolę płaszczyzny podziału. Dobra praktyka odlewnicza mówi jasno: zanim zaleje się formę, trzeba mieć pewność, że wszystko siedzi osiowo i stabilnie, bo po zalaniu ciekłym metalem poprawić się tego już nie da.
Przestawienie bywa mylone z wadami powierzchniowymi, bo często widać je na zewnątrz odlewu, szczególnie wzdłuż płaszczyzny podziału formy. Sam fakt, że coś jest widoczne na powierzchni, nie oznacza jednak automatycznie wady powierzchni surowej. Do tej grupy bardziej pasują takie niezgodności jak przypalenie masy, nadmierna chropowatość, strup, wżery czy przywarcia piasku. One dotyczą stanu warstwy zewnętrznej, a nie całego położenia połówek odlewu względem siebie. Przy przestawieniu problemem jest geometria, czyli kształt i wymiary. Również traktowanie tej wady jako przerwy ciągłości jest nietrafione. Przerwy ciągłości to pęknięcia, niespawy, zimne złącza albo rozdzielenia materiału, gdzie metal nie tworzy jednolitej struktury. Przy przestawieniu materiał może być pełny i ciągły, tylko odlany w niewłaściwym układzie przestrzennym. Nie jest to też typowa wada wewnętrzna, jak jama skurczowa, pęcherze gazowe czy rzadzizna, bo te wykrywa się często badaniami radiologicznymi, ultradźwiękowymi albo po obróbce. Tu najważniejsze jest przesunięcie elementów formy lub rdzenia, czyli błąd ustalenia. Typowy błąd myślowy polega na patrzeniu tylko na miejsce występowania objawu, a nie na mechanizm powstania wady. W odlewnictwie klasyfikację warto wiązać z przyczyną: powierzchnia, ciągłość materiału, wnętrze albo kształt. Przestawienie zdecydowanie należy do tej ostatniej grupy.