Przyrząd do pomiaru średnicy wewnętrznej otworów przedstawiono na rysunku oznaczonym literą
A
B
D
C
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2021 (arkusz M.37-SG-21.01).
Odpowiedź B jest właściwa, bo na tym rysunku pokazano przyrząd przeznaczony do pomiaru średnicy wewnętrznej otworów, czyli odmianę średnicówki mikrometrycznej albo mikrometru wewnętrznego. Widać dwie końcówki pomiarowe, które rozpierają się o przeciwległe ścianki otworu, oraz skalę mikrometryczną na tulei i bębnie. Taki przyrząd stosuje się wtedy, gdy trzeba sprawdzić średnicę otworu dokładniej niż zwykłą suwmiarką, na przykład po wierceniu, rozwiercaniu, wytaczaniu albo po obróbce gniazd w odlewie. Z mojego doświadczenia najważniejsze jest poprawne ustawienie przyrządu w osi otworu, bo lekkie przekoszenie od razu daje fałszywy wynik. Dobra praktyka warsztatowa mówi też, żeby przed pomiarem sprawdzić zero lub nastawić przyrząd na wzorcu, np. pierścieniu wzorcowym, i utrzymywać czyste powierzchnie pomiarowe. W kontroli jakości odlewów taki pomiar pomaga ocenić, czy otwór mieści się w tolerancji po obróbce skrawaniem.
W tym pytaniu łatwo pomylić przyrządy, bo wszystkie pokazane elementy są związane z kontrolą wymiarów, ale nie każdy służy do bezpośredniego pomiaru średnicy wewnętrznej otworu w detalu. Płytka z wieloma otworami to sprawdzian do wierteł, często spotykany w układzie calowym. Pozwala szybko dobrać albo skontrolować średnicę wiertła, ale nie mierzy dokładnie otworu wykonanego w przedmiocie. To raczej pomoc warsztatowa niż precyzyjna średnicówka. Mikrometr kabłąkowy, taki z masywną ramą w kształcie litery C, jest przeznaczony głównie do wymiarów zewnętrznych: wałków, grubości ścianek, płytek czy średnic zewnętrznych czopów. Gdyby próbować nim mierzyć otwór, geometria szczęk po prostu na to nie pozwoli. Pierścień wzorcowy także może wprowadzać w błąd, bo ma dokładnie wykonaną średnicę wewnętrzną, ale jego zadaniem jest wzorcowanie lub nastawianie innych przyrządów pomiarowych, a nie pomiar nieznanego otworu w części. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi otwór albo kształt okrągły i zakłada, że narzędzie służy do mierzenia średnic wewnętrznych. W praktyce trzeba patrzeć na zasadę działania: przyrząd do otworów musi mieć elementy stykające się z wewnętrznymi ściankami i możliwość dokładnego odczytu rozstawu tych elementów. Dlatego poprawny wybór to rysunek B.