Strukturę żeliwa ciągliwego przedstawiono na rysunku
Struktura 4
Struktura 3
Struktura 2
Struktura 1
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2019 (arkusz M.37-X-19.01).
Struktura 1 przedstawia żeliwo ciągliwe, bo widać w niej charakterystyczne skupienia węgla żarzenia, czyli tzw. grafit kłaczkowy lub grudkowy o nieregularnych, rozetowych kształtach. To nie są długie płatki grafitu jak w żeliwie szarym ani ładne kulki jak w żeliwie sferoidalnym. Żeliwo ciągliwe powstaje zwykle przez długotrwałe wyżarzanie żeliwa białego, podczas którego cementyt rozpada się, a węgiel wydziela się właśnie w takich skupieniach. Moim zdaniem to jedna z tych struktur, które warto zapamiętać obrazowo: wygląda jak ciemne, nieregularne „chmurki” w jasnej osnowie ferrytycznej albo ferrytyczno-perlitycznej. W praktyce taka mikrostruktura daje lepszą plastyczność i udarność niż zwykłe żeliwo szare, dlatego żeliwo ciągliwe stosuje się np. na drobne odlewy maszynowe, łączniki rurowe, elementy rolnicze czy części narażone na umiarkowane obciążenia dynamiczne. Przy ocenie zgładów metalograficznych dobrze trzymać się zasad opisu grafitu według PN-EN ISO 945-1 oraz oznaczeń gatunków żeliwa ciągliwego wg PN-EN 1562, np. EN-GJMB lub EN-GJMW. Ważne jest też poprawne przygotowanie próbki: szlifowanie, polerowanie i często trawienie nitalem, bo źle przygotowany zgład potrafi mocno zmylić oko.
Jeżeli wybrano inną strukturę niż Struktura 1, najpewniej pomylono typ wydzieleń grafitu z innym rodzajem żeliwa. W rozpoznawaniu żeliw pod mikroskopem kluczowe nie jest tylko to, że widać ciemne obszary w jasnej osnowie, ale jaki mają kształt, rozmieszczenie i pochodzenie technologiczne. Żeliwo ciągliwe ma węgiel żarzenia w postaci nieregularnych, kłaczkowych skupień. To efekt wyżarzania żeliwa białego, a nie bezpośredniego krzepnięcia z ciekłego metalu tak jak w wielu innych odmianach żeliwa. Struktura z prawie kulistymi, regularnymi cząstkami grafitu kojarzy się raczej z żeliwem sferoidalnym, gdzie grafit uzyskuje kulisty kształt po sferoidyzacji magnezem lub cerem. Z kolei długie, cienkie płatki grafitu wskazują na żeliwo szare płatkowe; takie płatki działają jak karby i obniżają ciągliwość, więc to zupełnie inna własność użytkowa. Obraz z krótkimi, robaczkowatymi wydzieleniami bardziej pasuje do żeliwa wermikularnego, które jest czymś pośrednim między szarym a sferoidalnym. Typowy błąd polega na tym, że patrzy się tylko na kontrast czarne-białe, a nie na morfologię grafitu. W dobrej praktyce metalograficznej porównuje się zgład z atlasami struktur i klasyfikacją PN-EN ISO 945-1, a dodatkowo uwzględnia się technologię wytwarzania oraz obróbkę cieplną. Z mojego doświadczenia, przy takich pytaniach najlepiej najpierw odrzucić grafit płatkowy i kulkowy, a potem szukać nieregularnych grudek węgla żarzenia — wtedy żeliwo ciągliwe staje się dużo łatwiejsze do rozpoznania.