W celu zidentyfikowania wady strup należy wykonać
A. pomiary ultradźwiękowe.
B. badania radiologiczne.
C. oględziny zewnętrzne.
D. badania magnetyczne.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
Wada typu strup jest wadą powierzchniową odlewu, więc w praktyce najpierw identyfikuje się ją przez oględziny zewnętrzne. Strup wygląda zwykle jak nieregularna narośl, płat, chropowate zgrubienie albo miejscowe przywarcie warstwy metalu i masy formierskiej do powierzchni odlewu. Taka wada powstaje często przez miejscowe oderwanie lub spękanie powierzchni formy, zbyt małą wytrzymałość masy formierskiej, złą przepuszczalność, za wysoką temperaturę zalewania albo zbyt gwałtowny strumień ciekłego metalu. Dlatego wystarczy dobrze obejrzeć odlew po oczyszczeniu, najlepiej przy dobrym oświetleniu, czasem z użyciem lupy, liniału kontrolnego albo wzorca chropowatości. Moim zdaniem to jedna z tych wad, które uczą, że nie każde badanie musi być skomplikowane i drogie. Dobra praktyka kontroli jakości mówi, że zaczyna się od metod najprostszych: kontroli wizualnej VT, oceny zgodności powierzchni z dokumentacją technologiczną, rysunkiem odlewniczym i wymaganiami odbiorowymi. Dopiero gdy podejrzewa się wady wewnętrzne, wchodzi ultradźwięki, radiografia czy inne badania nieniszczące. Przy strupie kluczowe jest więc rozpoznanie wyglądu powierzchni i powiązanie go z procesem formowania oraz zalewania.
Przy tej wadzie łatwo pomylić dobór metody badań, bo w kontroli odlewów często słyszy się o ultradźwiękach, radiografii i badaniach magnetycznych. One są bardzo ważne, ale nie do każdej sytuacji pasują tak samo. Strup jest przede wszystkim wadą powierzchniową, widoczną na zewnątrz odlewu po wybiciu i oczyszczeniu. Dlatego podstawową metodą jego rozpoznania są oględziny zewnętrzne, czyli kontrola wizualna powierzchni. Pomiary ultradźwiękowe stosuje się głównie do wykrywania nieciągłości wewnętrznych, takich jak pęknięcia, rozwarstwienia, rzadzizny czy jamy, szczególnie w grubszych przekrojach. Badania radiologiczne też mają sens przy ocenie wnętrza odlewu, na przykład przy pęcherzach gazowych, porowatości lub jamach skurczowych. Są kosztowne, wymagają organizacji stanowiska i zasad ochrony radiologicznej, więc używanie ich do oczywistej wady powierzchniowej byłoby trochę jak mierzenie suwmiarką temperatury pieca, niby technika jest, ale nie ta do problemu. Badania magnetyczne nadają się do wykrywania nieciągłości powierzchniowych i podpowierzchniowych, ale tylko w materiałach ferromagnetycznych, i typowo służą do szukania pęknięć, nie do podstawowego rozpoznania strupa. Typowy błąd myślowy polega na założeniu, że im bardziej zaawansowana metoda, tym lepsza odpowiedź. W odlewnictwie dobra praktyka jest odwrotna: najpierw metoda prosta, szybka i adekwatna do charakteru wady, a dopiero potem bardziej specjalistyczne badania NDT, jeśli naprawdę są potrzebne.