W metodzie strumieniowej wirnikowej do oczyszczania powierzchni odlewów wykorzystuje się śrut
A. miedziany.
B. aluminiowy.
C. żeliwny.
D. polimerowy.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz M.37-SG-20.06).
W metodzie strumieniowej wirnikowej do oczyszczania powierzchni odlewów stosuje się śrut żeliwny, bo dobrze pasuje do tego sposobu pracy oczyszczarki. Wirnik wyrzuca śrut z dużą prędkością dzięki sile odśrodkowej, a ziarna uderzają w powierzchnię odlewu i mechanicznie odrywają przypalenia masy formierskiej, zgorzelinę, resztki rdzeni, drobne nadlewy piaskowe i inne zanieczyszczenia. Śrut żeliwny ma odpowiednią twardość, masę i odporność na zużycie, więc skutecznie czyści odlewy z żeliwa oraz staliwa. Moim zdaniem to jedna z tych informacji, które łatwo zapamiętać, gdy wyobrazi się zwykłą oczyszczarkę wirnikową w odlewni: ciężkie odlewy, dużo pyłu, obieg śrutu i separator oddzielający zanieczyszczenia od ścierniwa. W praktyce ważny jest dobór granulacji śrutu, czasu oczyszczania i ustawienia wirników, bo zbyt agresywne śrutowanie może zwiększyć chropowatość albo zaokrąglić ostre krawędzie. Dobre praktyki branżowe wymagają też sprawnego odpylania, kontroli zużycia śrutu i utrzymania zamkniętego obiegu ścierniwa. Czysta powierzchnia odlewu ułatwia późniejszą kontrolę wizualną, badania powierzchniowe, malowanie lub obróbkę mechaniczną.
W tej metodzie nie chodzi o dowolny materiał ścierny, tylko o taki, który dobrze znosi intensywną pracę w oczyszczarce wirnikowej i ma wystarczającą energię uderzenia. Śrut miedziany nie jest typowym wyborem do oczyszczania odlewów w odlewni, bo miedź jest zbyt miękka i droga, a dodatkowo mogłaby zanieczyszczać powierzchnię innym metalem. To ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy odlew będzie później malowany, spawany albo poddawany kontroli powierzchni. Śrut aluminiowy również nie pasuje do klasycznego oczyszczania ciężkich odlewów żeliwnych i staliwnych. Aluminium ma małą gęstość i niewielką twardość, więc energia uderzenia ziarna byłaby dużo mniejsza. Efekt byłby słaby: przypalona masa formierska i zgorzelina mogłyby zostać na powierzchni, a cykl czyszczenia niepotrzebnie by się wydłużał. Śrut polimerowy stosuje się raczej tam, gdzie trzeba czyścić delikatniej, bez mocnego naruszania podłoża, na przykład przy tworzywach, cienkich elementach albo pracach specjalnych. W odlewnictwie, przy typowym wykańczaniu odlewów, to za łagodne rozwiązanie. Częsty błąd polega na tym, że ktoś kojarzy śrutowanie ogólnie z każdym granulatem i wybiera materiał brzmiący nowocześnie albo mniej agresywnie. A tutaj liczy się praktyka warsztatowa: oczyszczarka wirnikowa potrzebuje ścierniwa ciężkiego, twardego, trwałego i nadającego się do obiegu zamkniętego. Dlatego właściwą odpowiedzią jest śrut żeliwny.