Pierwsza powierzchnia w oku, na której zachodzi refrakcja, to
W tym pytaniu chodzi o najbardziej zewnętrzną granicę optyczną oka. Zanim światło dotrze do rogówki, przechodzi najpierw przez cienką warstwę filmu łzowego, czyli po prostu łzy pokrywające przednią powierzchnię oka. To właśnie granica powietrze–film łzowy jest pierwszą powierzchnią, na której zachodzi załamanie światła. Moim zdaniem to łatwo przeoczyć, bo w podręcznikach często mówi się skrótowo, że najważniejszą powierzchnią refrakcyjną oka jest rogówka. I to też jest prawda, ale rogówka jest przykryta filmem łzowym, więc optycznie światło najpierw spotyka łzy. Film łzowy musi być gładki i stabilny, bo nawet małe przerwanie tej warstwy pogarsza jakość obrazu na siatkówce, daje fluktuacje ostrości i może fałszować pomiary. W praktyce ma to znaczenie przy keratometrii, topografii rogówki, refraktometrii automatycznej oraz dopasowaniu soczewek kontaktowych. Dobra praktyka branżowa mówi, żeby przed pomiarem ocenić jakość mrugania, stabilność filmu łzowego i objawy suchego oka, bo niestabilne łzy potrafią zmienić wynik bardziej, niż początkujący optyk by się spodziewał. Film łzowy ma warstwę lipidową, wodną i mucynową, a jego współczynnik załamania jest zbliżony do środowisk wodnych, około n = 1,336. Dlatego jest to mała, ale bardzo ważna część układu optycznego oka.
Najczęstsze nieporozumienie w tym pytaniu wynika z tego, że rogówka rzeczywiście odpowiada za największą część mocy łamiącej oka. Przednia powierzchnia rogówki ma ogromne znaczenie, bo występuje tam duża różnica współczynników załamania między powietrzem a strukturą oka. Jednak w żywym oku rogówka nie jest suchą, odsłoniętą szybą. Jej powierzchnię pokrywa film łzowy, więc promień świetlny najpierw trafia na granicę powietrze–łzy. Dopiero później przechodzi przez warstwy leżące głębiej. To subtelna różnica, ale w optyce okularowej i optometrii bardzo praktyczna. Soczewka wewnątrzgałkowa, czyli naturalna soczewka oka, bierze udział w refrakcji później, już po przejściu światła przez rogówkę, ciecz wodnistą i źrenicę. Odpowiada między innymi za akomodację, ale nie jest pierwszą powierzchnią refrakcyjną. Spojówka też bywa mylona z zewnętrzną powierzchnią oka, bo widzimy ją na białej części gałki ocznej i na wewnętrznej stronie powiek, ale nie jest głównym przezroczystym elementem osi optycznej. Nie tworzy tej pierwszej, regularnej powierzchni łamiącej dla światła wpadającego do oka. W standardowej praktyce pomiarowej zwraca się uwagę, że suchy lub niestabilny film łzowy może zaburzyć autorefraktometrię, keratometrię i ocenę ostrości wzroku. Z mojego doświadczenia to jeden z tych tematów, gdzie skrót myślowy rogówka łamie światło jest prawdziwy ogólnie, ale na teście trzeba doprecyzować: pierwsze są łzy.