W dokumentacji technicznej systemu alarmowego zamontowanego w pojeździe samochodowym rezystor R₃₂ opisano jako R₃₂ = 4R7. Z powodu uszkodzenia (zwęglenia) przypadkowym zwarciem nie można odczytać jego kodu barwnego. Do wymiany uszkodzonego elementu należy użyć rezystora oznaczonego kolorami
A. żółty, fioletowy, złoty, srebrny.
B. żółty, fioletowy, czarny, złoty.
C. żółty, fioletowy, srebrny, złoty.
D. żółty, fioletowy, brązowy, srebrny.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2016 (arkusz M.12-X-16.01).
Oznaczenie R₃₂ = 4R7 w dokumentacji oznacza rezystor o wartości 4,7 Ω. Litera R w takim zapisie pełni rolę przecinka dziesiętnego i jednocześnie informuje, że chodzi o omy. To bardzo częsty zapis w dokumentacji serwisowej, szczególnie tam, gdzie kropka lub przecinek mogłyby się łatwo zgubić na schemacie. Kod barwny dla rezystora czteropaskowego odczytuje się tak: dwa pierwsze paski to cyfry znaczące, trzeci to mnożnik, a czwarty to tolerancja. Żółty oznacza cyfrę 4, fioletowy cyfrę 7, a złoty jako mnożnik oznacza 0,1. Czyli 47 × 0,1 = 4,7 Ω. Srebrny pasek na końcu daje tolerancję 10%, co w układach pomocniczych, np. w prostych obwodach alarmu samochodowego, bywa spotykane. Moim zdaniem warto tu zapamiętać zasadę: złoty jako trzeci pasek nie oznacza tolerancji, tylko mnożnik, jeżeli jest na pozycji mnożnika. Dopiero ostatni pasek określa tolerancję. W praktyce warsztatowej dobrze jest jeszcze sprawdzić moc rezystora, np. 0,25 W lub 0,5 W, bo sama wartość 4,7 Ω nie mówi wszystkiego o zamienniku.
W tym zadaniu łatwo pomylić znaczenie pasków, bo złoty i srebrny mogą występować zarówno w roli mnożnika, jak i tolerancji, zależnie od ich położenia na rezystorze. Oznaczenie 4R7 nie oznacza 47 Ω ani 470 Ω, tylko 4,7 Ω. Litera R zastępuje przecinek dziesiętny, więc zapis 4R7 czytamy jako cztery przecinek siedem oma. To jest typowy zapis stosowany w dokumentacji technicznej, na schematach i w katalogach elementów elektronicznych. Jeżeli po kolorach żółty i fioletowy pojawia się czarny pasek jako mnożnik, otrzymujemy 47 × 1 = 47 Ω, czyli wartość dziesięć razy za dużą. Taki rezystor mógłby zmienić prąd w obwodzie alarmu i układ nie działałby zgodnie z projektem. Gdy trzeci pasek jest srebrny, mnożnik wynosi 0,01, więc wartość wychodzi 0,47 Ω, za mała w stosunku do wymaganej. To też nie jest drobiazg, bo w elektronice samochodowej nawet niewielka zmiana rezystancji może wpłynąć na prąd, spadek napięcia albo rozpoznawanie stanu wejścia sterownika. Brązowy jako mnożnik daje 10, czyli 47 × 10 = 470 Ω, a to już kompletnie inny element. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś zapamiętuje tylko cyfry: żółty 4 i fioletowy 7, a potem dobiera trzeci pasek trochę na oko. Z mojego doświadczenia lepiej zawsze rozpisać sobie: cyfry, mnożnik, tolerancja. Dopiero wtedy dobór zamiennika jest zgodny z dokumentacją i dobrą praktyką serwisową.