Producent określa, iż luz zaworowy powinien wynosić: zawory dolotowe 0,20 ÷ 0,25 mm, zawory wylotowe 0,25 ÷ 0,30 mm. Podczas kontroli układu rozrządu zanotowano następujące wyniki pomiarów luzu zaworowego: zawory dolotowe 0,15 ÷ 0,40 mm, zawory wylotowe 0,10 ÷ 0,30 mm. Otrzymane wyniki oznaczają, że
Odpowiedź jest prawidłowa, bo porównujemy nie tylko pojedynczą wartość, ale cały zanotowany zakres pomiarów z zakresem dopuszczonym przez producenta. Dla zaworów dolotowych producent podaje 0,20 ÷ 0,25 mm, a zmierzono 0,15 ÷ 0,40 mm. To oznacza, że część zaworów ma luz za mały, a część za duży. Obie sytuacje są niekorzystne. Za mały luz może powodować niedomykanie zaworu, spadek kompresji, przegrzewanie gniazda i wypalanie zaworu. Za duży luz daje hałas pracy rozrządu, uderzenia elementów, szybsze zużycie krzywek wałka, popychaczy albo dźwigienek. Przy zaworach wylotowych wymagane jest 0,25 ÷ 0,30 mm, a pomiar 0,10 ÷ 0,30 mm też nie mieści się w całości w tolerancji, bo 0,10 mm jest zdecydowanie za mało. Sam fakt, że górna wartość 0,30 mm jest jeszcze dopuszczalna, nie ratuje całego wyniku. W praktyce serwisowej każdy zawór ocenia się osobno, na zimnym silniku, zgodnie z instrukcją producenta i z właściwą pozycją wału korbowego. Moim zdaniem to dobry przykład, że nie wolno patrzeć na pomiar „na oko” ani na średnią, tylko trzeba sprawdzić, czy wszystkie wartości mieszczą się w tolerancji. Tutaj zarówno układ dolotowy, jak i wylotowy wymaga regulacji albo dalszej diagnostyki elementów rozrządu.
W tym zadaniu łatwo popełnić błąd, jeśli patrzy się tylko na to, czy jakieś wartości pokrywają się z zakresem producenta. To nie tak działa kontrola luzu zaworowego. Luz jest prawidłowy dopiero wtedy, gdy każdy zmierzony zawór mieści się w podanej tolerancji. Nie wystarczy, że jeden koniec zakresu pasuje albo że część zaworów ma wynik dopuszczalny. Dla zaworów dolotowych dopuszczalne jest 0,20 ÷ 0,25 mm, więc wartości 0,15 mm i 0,40 mm od razu pokazują problem. Jedna jest za mała, druga za duża. W przypadku zaworów wylotowych granice wynoszą 0,25 ÷ 0,30 mm, a zmierzone 0,10 mm jest poza zakresem, mimo że 0,30 mm leży dokładnie na górnej granicy. Dlatego nie można uznać, że zawory wylotowe są prawidłowe. Błędne jest też założenie, że skoro zakres pomiarowy „zahacza” o zakres katalogowy, to wszystko jest w porządku. W diagnostyce silnika takie myślenie bywa zdradliwe, bo pojedynczy źle ustawiony zawór potrafi pogorszyć pracę całego cylindra. Za mały luz szczególnie przy zaworze wylotowym jest groźny, bo zawór może nie oddawać ciepła do gniazda i z czasem się wypali. Za duży luz zwykle słychać jako klekotanie, ale też zwiększa obciążenia udarowe mechanizmu rozrządu. Dobra praktyka warsztatowa jest prosta: porównać każdy wynik z dokumentacją techniczną, zapisać odchyłki i wykonać regulację płytkami, śrubą regulacyjną albo inną metodą przewidzianą dla danego silnika. W tym przypadku nie ma podstaw, żeby uznać jakąkolwiek grupę zaworów za w pełni prawidłową.