Kwalifikacja: MOT.05 - Obsługa, diagnozowanie oraz naprawa pojazdów samochodowych

Rysunek przedstawia sytuację, w której między dwiema chropowatymi powierzchniami jest bardzo cienka, nieregularna warstwa środka smarnego wypełniająca nierówności, a jednocześnie część mikrowierzchołków wciąż styka się bezpośrednio. To nie jest ani klasyczne tarcie płynne, ani toczne, ani typowe tarcie suche. W tarciu płynnym powierzchnie są całkowicie rozdzielone przez ciągły film olejowy o odpowiedniej grubości i ciśnieniu hydrodynamicznym lub hydrostatycznym. Profile chropowatości nie powinny się wtedy stykać, a nośność układu zapewnia ciśnienie w warstwie oleju. Taki stan mamy np. w dobrze nasmarowanym łożysku ślizgowym wału korbowego przy nominalnych obrotach i właściwej lepkości oleju. Na rysunku natomiast widać przenikanie się nierówności, co sugeruje kontakt graniczny. Tarcie toczne kojarzy się z łożyskami kulkowymi, wałeczkowymi czy stożkowymi, gdzie ruch odbywa się głównie przez toczenie elementów tocznych po bieżniach. Wtedy na schematach widoczne są kulki lub wałeczki, a strefa kontaktu ma zupełnie inny charakter – skoncentrowane pola nacisku i smarowanie elasto-hydrodynamiczne, a nie taka rozlana, cienka warstwa jak tutaj. Z kolei tarcie suche występuje wtedy, gdy między powierzchniami praktycznie nie ma środka smarnego i dominują bezpośrednie styki metal–metal, duża temperatura, szybkie zużycie, ryzyko zatarcia. W praktyce jest to sytuacja awaryjna, np. jazda bez oleju, zapieczone sworznie, prowadnice bez smaru. Typowym błędem jest utożsamianie każdego szkicu z widocznymi liniami kontaktu z tarciem suchym albo zakładanie, że jak widać jakikolwiek olej, to od razu musi być tarcie płynne. W rzeczywistości w większości węzłów maszynowych w pojazdach mamy mieszany reżim smarowania, gdzie właśnie tarcie graniczne odgrywa dużą rolę i wymusza stosowanie odpowiednich olejów, dodatków i procedur obsługowych.