Dolna granica wybuchowości dla gazów palnych i par cieczy palnych oznacza
A. maksymalną zawartość gazu palnego lub par cieczy w mieszaninie z powietrzem, przy której zapłon jest jeszcze możliwy.
B. minimalną zawartość gazu palnego lub par cieczy w mieszaninie z powietrzem, przy której zapłon jest już możliwy.
C. temperaturę cieczy palnej, nad powierzchnią której jest już możliwy zapłon par cieczy.
D. temperaturę cieczy palnej, nad powierzchnią której jest jeszcze możliwy zapłon par cieczy.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2014 (arkusz Z.22-X-14.01).
Dolna granica wybuchowości, często oznaczana jako DGW albo LEL, to najmniejsze stężenie gazu palnego lub par cieczy palnej w powietrzu, przy którym mieszanina może się zapalić i rozprzestrzenić płomień. Poniżej tej wartości mieszanina jest za uboga, czyli jest za mało paliwa w stosunku do tlenu. Sama iskra może się pojawić, ale zapłon mieszaniny zasadniczo nie będzie podtrzymany. To jest bardzo ważne w praktyce, bo mierniki gazów palnych zwykle pokazują wynik właśnie jako procent DGW, np. alarm przy 10% DGW albo 20% DGW. Z mojego doświadczenia to jedna z tych definicji, które naprawdę przydają się na hali, w magazynie farb, przy zbiornikach paliw albo w kanałach technologicznych. Dobre praktyki, zgodne z podejściem ATEX oraz normami z rodziny PN-EN 60079, wymagają oceny stref zagrożenia wybuchem, wentylacji, eliminowania źródeł zapłonu i stosowania urządzeń w odpowiednim wykonaniu przeciwwybuchowym. Trzeba też pamiętać, że DGW nie jest temperaturą cieczy. Temperatura dotyczy m.in. temperatury zapłonu, a DGW dotyczy składu mieszaniny gazowo-powietrznej. Moim zdaniem to rozróżnienie jest kluczowe, bo pomylenie tych pojęć może prowadzić do bardzo złych decyzji przy ocenie ryzyka.
W tym pytaniu łatwo pomylić dwa różne zagadnienia: temperaturę zapłonu cieczy oraz granice wybuchowości mieszaniny gazu lub par z powietrzem. Temperatura cieczy, nad którą pary mogą się zapalić, to nie jest dolna granica wybuchowości. To pojęcie odnosi się raczej do temperatury zapłonu, czyli takiej temperatury, przy której ciecz wytwarza wystarczającą ilość par, aby przy źródle zapłonu powstał chwilowy płomień. W praktyce dotyczy to np. benzyny, rozpuszczalników, lakierów czy alkoholi technicznych. Dolna granica wybuchowości nie mówi jednak, jak ciepła jest ciecz, tylko ile gazu lub par znajduje się w powietrzu. To subtelna różnica, ale bardzo istotna. Równie mylące jest sformułowanie o maksymalnej zawartości gazu palnego lub par cieczy, przy której zapłon jest jeszcze możliwy. Taki opis pasuje do górnej granicy wybuchowości, czyli GGW lub UEL. Powyżej tej granicy mieszanina jest zbyt bogata, ma za dużo paliwa i za mało tlenu, więc wybuch nie przebiega normalnie. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś kojarzy wybuchowość tylko z temperaturą albo sądzi, że im więcej gazu, tym zawsze większe zagrożenie. A to nie do końca tak działa. Najbardziej niebezpieczny jest zakres między dolną i górną granicą wybuchowości. Dlatego w dobrych praktykach BHP, ochrony przeciwpożarowej i ATEX kontroluje się stężenie w atmosferze pracy, stosuje wentylację, detektory gazu oraz urządzenia w wykonaniu Ex. Poprawna definicja DGW odnosi się więc do minimalnej zawartości substancji palnej w mieszaninie z powietrzem, przy której zapłon jest już możliwy.