Gaśnica do gaszenia pożarów typu D zawiera
A. CO2
B. pianę chemiczną.
C. proszek specjalny.
D. halon.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2013 (arkusz Z.22-X-13.05).
Gaśnica do pożarów klasy D zawiera proszek specjalny, bo chodzi tu o gaszenie metali palnych, a nie zwykłych materiałów stałych czy instalacji elektrycznych. Klasa D według klasyfikacji pożarów stosowanej m.in. w PN-EN 2 obejmuje takie materiały jak magnez, sód, potas, lit, sproszkowane aluminium czy tytan. Takie pożary mają bardzo wysoką temperaturę i potrafią gwałtownie reagować z wodą, pianą albo dwutlenkiem węgla. Proszek specjalny działa głównie przez odcięcie dopływu tlenu i utworzenie warstwy izolacyjnej na palącym się metalu. W praktyce może to być proszek na bazie chlorku sodu, grafitu albo innych składników dobranych do konkretnego metalu. Moim zdaniem to jeden z tych tematów, gdzie nie warto zgadywać po wyglądzie gaśnicy, tylko czytać oznaczenie na etykiecie. Dobra praktyka branżowa mówi jasno: do pożarów metali używa się wyłącznie gaśnic z oznaczeniem D i odpowiednim środkiem gaśniczym. Zwykła gaśnica proszkowa ABC nie zawsze jest tu wystarczająca, a czasem może być wręcz niebezpieczna. W warsztatach, laboratoriach, zakładach obróbki metali czy magazynach chemicznych powinno się dobierać sprzęt gaśniczy do realnego zagrożenia, a nie tylko kupować najpopularniejszy typ gaśnicy.
W pożarach klasy D najważniejsze jest zrozumienie, że palą się metale, często w postaci wiórów, pyłów albo drobnych elementów, a to zupełnie inna sytuacja niż pożar papieru, cieczy palnej czy urządzenia elektrycznego. CO₂ dobrze kojarzy się z gaszeniem urządzeń pod napięciem, bo nie zostawia zanieczyszczeń i wypiera tlen, ale przy palących się metalach może nie zadziałać skutecznie. Wysoka temperatura pożaru metalu może powodować rozkład dwutlenku węgla albo reakcje, które tylko pogorszą sytuację. Dlatego takie skojarzenie, choć popularne, jest tu ryzykowne. Halon historycznie był stosowany w specjalistycznych instalacjach gaśniczych, szczególnie tam, gdzie trzeba było chronić sprzęt elektroniczny, ale ze względów środowiskowych jego użycie zostało mocno ograniczone. Poza tym nie jest typowym środkiem do gaszenia metali palnych. Piana chemiczna także odpada, bo zawiera wodę lub działa na zasadzie pokrycia powierzchni cieczy palnej, a kontakt wody z niektórymi metalami, na przykład sodem czy potasem, może prowadzić do wydzielania wodoru i gwałtownej reakcji. Typowy błąd polega na myśleniu: skoro gaśnica gasi ogień, to każda jakoś pomoże. W ochronie przeciwpożarowej tak to niestety nie działa. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać prostą zasadę: metale palne wymagają środka specjalnego, zwykle proszku klasy D, dobranego do materiału i opisanego na etykiecie gaśnicy zgodnie z wymaganiami PN-EN 3 oraz instrukcją producenta.