Ile wynosi maksymalny czas ochronnego działania aparatu powietrznego wyposażonego w butlę kompozytową o pojemności wodnej 6,8 dm3 i ciśnieniu 300 bar zakładając, że ratownik użytkujący go zużywa powietrze w ilości średniej 51 dm3/min.?
A. 36 minut.
B. 52 minut.
C. 26 minut.
D. 40 minut.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2017 (arkusz Z.22-X-17.05).
Odpowiedź 40 minut wynika z prostego obliczenia ilości powietrza sprężonego w butli i porównania jej ze średnim zużyciem ratownika. Butla ma pojemność wodną 6,8 dm³ i jest napełniona do 300 bar, więc teoretyczny zapas powietrza w warunkach atmosferycznych wynosi 6,8 dm³ × 300 = 2040 dm³. Jeżeli ratownik zużywa średnio 51 dm³/min, to czas działania wynosi 2040 dm³ ÷ 51 dm³/min = 40 minut. I to jest maksymalny, obliczeniowy czas ochronnego działania aparatu. W praktyce nie planuje się pracy do całkowitego opróżnienia butli, bo trzeba zostawić rezerwę na wycofanie, dojście do roty, ewentualne problemy z orientacją albo pomoc innemu ratownikowi. Dobre praktyki w PSP i ogólnie w działaniach ratowniczo-gaśniczych każą kontrolować manometr, meldować stan powietrza i reagować na sygnalizator niskiego ciśnienia. Moim zdaniem to jedno z ważniejszych obliczeń, bo tu matematyka bardzo szybko przekłada się na bezpieczeństwo w strefie zadymionej.
W tym zadaniu kluczowe jest, żeby nie mieszać pojemności wodnej butli z ilością powietrza możliwą do oddychania. Pojemność 6,8 dm³ oznacza objętość wewnętrzną butli, a nie czas pracy. Dopiero pomnożenie jej przez ciśnienie napełnienia 300 bar daje teoretyczny zapas powietrza: 2040 dm³. Następnie ten zapas dzieli się przez średnie zużycie 51 dm³/min, co daje 40 minut. Wynik 26 minut najczęściej bierze się z przyjęcia zbyt małego ciśnienia, na przykład około 200 bar, albo z pomylenia ciśnienia roboczego z zapasem faktycznie dostępnym. To może być groźny nawyk, bo aparat 300 bar ma inną charakterystykę użytkową niż starsze lub inaczej napełnione zestawy. Wynik 36 minut bywa efektem odejmowania części powietrza jako rezerwy, na przykład na alarm niskiego ciśnienia. W realnych działaniach rezerwę oczywiście trzeba uwzględniać, ale pytanie pyta o maksymalny czas ochronnego działania przy podanym zużyciu, więc liczymy pełny zapas teoretyczny. Z kolei 52 minuty jest zawyżeniem, zwykle wynikającym z przyjęcia zbyt małego zużycia powietrza albo błędnego dzielenia. A zużycie 51 dm³/min to już konkretna wartość średnia, której nie wolno sobie zmieniać. Z mojego doświadczenia takie zadania najlepiej robić zawsze tym samym schematem: objętość butli razy ciśnienie, potem podzielić przez zużycie minutowe, a dopiero osobno myśleć o rezerwie bezpieczeństwa.