Inhibicja to zjawisko opóźnienia reakcji chemicznej, wykorzystywane podczas gaszenia pożarów, pod wpływem inhibitora, którym jest
A. piasek.
B. piana gaśnicza.
C. woda.
D. proszek gaśniczy.
Pytanie z egzaminu CKE z 2016 roku (arkusz Z.22-X-16.04).
Inhibitorem w tym pytaniu jest proszek gaśniczy, bo jego działanie nie polega tylko na zasypaniu płomienia czy odcięciu powietrza. Najważniejszy mechanizm przy wielu proszkach, zwłaszcza typu BC i ABC, to inhibicja reakcji łańcuchowych spalania. W płomieniu cały czas powstają bardzo reaktywne rodniki, na przykład H·, O· i OH·, które podtrzymują szybkie utlenianie paliwa. Składniki proszku, m.in. wodorowęglany albo fosforany, pod wpływem temperatury rozkładają się i zaburzają te reakcje rodnikowe. Mówiąc prościej: proszek „psuje chemię płomienia”, przez co reakcja spalania zwalnia i gaśnie. Moim zdaniem to jest jedna z ważniejszych rzeczy do zapamiętania przy środkach gaśniczych, bo pokazuje, że gaszenie to nie zawsze samo chłodzenie wodą. W praktyce proszki gaśnicze stosuje się np. do pożarów cieczy palnych, gazów oraz urządzeń elektrycznych, zgodnie z oznaczeniem gaśnicy i klasą pożaru. Dobra praktyka jest taka, żeby dobrać środek do materiału palnego: proszek daje szybki efekt gaśniczy, ale mocno zanieczyszcza sprzęt i pomieszczenia, więc nie zawsze jest najlepszy tam, gdzie liczy się ochrona elektroniki czy dokumentów. W działaniach strażackich trzeba też pamiętać, że proszek może ograniczyć widoczność i nie chłodzi materiału tak skutecznie jak woda, więc przy rozgrzanych elementach możliwy jest nawrót spalania. Ale jako przykład inhibitora reakcji spalania odpowiedź jest jednoznaczna: proszek gaśniczy.
W tym zagadnieniu łatwo pomylić ogólne gaszenie pożaru z konkretnym mechanizmem inhibicji. Woda jest bardzo ważnym i podstawowym środkiem gaśniczym, ale jej główne działanie to chłodzenie. Dzięki dużemu ciepłu właściwemu i ciepłu parowania odbiera energię ze strefy spalania, obniża temperaturę materiału palnego i może częściowo ograniczać dostęp tlenu przez parę wodną. Nie jest jednak klasycznym inhibitorem reakcji łańcuchowych w płomieniu. Piasek działa jeszcze inaczej: odcina dopływ powietrza, zasypuje niewielkie ogniska pożaru, bywa użyteczny przy małych wyciekach cieczy palnych albo przy zabezpieczeniu miejsca, ale nie opóźnia reakcji chemicznej przez wpływ na rodniki spalania. Piana gaśnicza również nie jest tu najlepszą odpowiedzią, ponieważ jej podstawowym zadaniem jest izolowanie powierzchni cieczy palnej od tlenu, ograniczanie parowania paliwa i w pewnym stopniu chłodzenie, szczególnie gdy zawiera dużo wody. Typowy błąd myślowy polega na tym, że skoro jakiś środek gasi, to automatycznie uznajemy go za inhibitor. A w ochronie przeciwpożarowej trzeba rozróżniać mechanizmy: chłodzenie, izolowanie, rozcieńczanie atmosfery palnej i właśnie inhibicję chemiczną. Proszek gaśniczy, szczególnie proszki BC i ABC, może przerywać reakcje łańcuchowe spalania w fazie gazowej, dlatego pasuje do definicji inhibitora. Z mojego doświadczenia takie pytania są podchwytliwe, bo brzmią teoretycznie, ale mają bardzo praktyczne znaczenie przy doborze gaśnicy do zdarzenia.