Kiedy należy wykonać próbę szczelności maski aparatu ochrony układu oddechowego?
Próbę szczelności maski aparatu ochrony układu oddechowego wykonuje się po założeniu maski, czyli zanim ratownik wejdzie w strefę zadymienia, atmosfery toksycznej albo ubogiej w tlen. Chodzi o sprawdzenie, czy część twarzowa dobrze przylega do twarzy i czy nie ma nieszczelności przy uszczelce, paskach, zaworach albo połączeniu z automatem oddechowym. W praktyce robi się to od razu po dopasowaniu nagłowia: maska ma leżeć równo, nie może uciskać jednego miejsca, ale też nie może odstawać. Zarost, kominiarka źle ułożona pod uszczelką, okulary, pot albo krzywo zapięte paski potrafią zrobić małą szczelinę, a w zadymieniu to już jest konkretny problem. Z mojego doświadczenia taka kontrola trwa chwilę, a daje dużo bezpieczeństwa. Dobre praktyki stosowane w PSP i zgodne z ideą norm dla sprzętu ochrony układu oddechowego, np. PN-EN 136 dla masek pełnotwarzowych i PN-EN 137 dla aparatów powietrznych, zakładają sprawdzenie sprzętu przed użyciem oraz kontrolę szczelności po każdorazowym założeniu części twarzowej. To nie jest tylko formalność. Jeśli maska nie trzyma szczelności, aparat może mieć pełną butlę, a i tak użytkownik będzie wdychał dym, CO, produkty pirolizy i inne paskudztwa. Dlatego najpierw zakładasz, dopasowujesz, sprawdzasz szczelność, a dopiero potem działasz.
W tym pytaniu najważniejsze jest rozróżnienie kontroli sprzętu w jednostce od próby szczelności maski na twarzy ratownika. Przyjęcie służby w JRG albo zmiana służby to dobry moment na sprawdzenie gotowości aparatu: ciśnienia w butli, stanu noszaka, sygnalizatora bezruchu, przewodów, automatu oddechowego, czystości maski i kompletności wyposażenia. To są ważne czynności, moim zdaniem często niedoceniane, ale one nie zastępują próby szczelności po założeniu maski. Maska może być technicznie sprawna na stojaku, a mimo to źle uszczelnić się na konkretnej twarzy, bo ktoś ma zarost, źle ułożoną kominiarkę, za luźno dociągnięte taśmy albo zabrudzoną krawędź uszczelniającą. Szczelność trzeba więc potwierdzić wtedy, gdy maska już faktycznie znajduje się na twarzy użytkownika. Wykonywanie takiej próby podczas zdejmowania maski nie ma sensu operacyjnego, bo zagrożenie powinno być opanowane wcześniej, przed wejściem do strefy niebezpiecznej. To trochę jak sprawdzanie hamulców dopiero po zjeździe z góry. Typowy błąd myślowy polega na uznaniu, że skoro sprzęt był kontrolowany na zmianie, to jest gotowy w każdej konfiguracji. W ochronie dróg oddechowych liczy się jednak cały układ: aparat, maska, połączenia i twarz użytkownika. Dlatego zgodnie z dobrą praktyką ratowniczą oraz zasadami użytkowania sprzętu ochrony układu oddechowego próbę szczelności wykonuje się każdorazowo po założeniu maski, przed rozpoczęciem pracy w atmosferze niebezpiecznej.