Liczbą spienienia nazywamy
A. stosunek objętości piany do środka pianotwórczego.
B. ilość pęcherzyków powietrza na cm3 piany.
C. stosunek objętości piany do stopnia dyspersji.
D. stosunek objętości wytworzonej piany do wodnego roztworu środka pianotwórczego, z którego ta piana powstała.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2014 (arkusz Z.22-X-14.05).
Liczba spienienia oznacza stosunek objętości wytworzonej piany do objętości wodnego roztworu środka pianotwórczego, z którego ta piana powstała. Czyli chodzi nie o sam koncentrat pianotwórczy, tylko o gotowy roztwór: woda + środek pianotwórczy w odpowiednim stężeniu. Można to zapisać jako $L_s=\frac{V_p}{V_r}$, gdzie Vp to objętość piany, a Vr to objętość roztworu. Przykładowo, jeżeli z 10 dm³ roztworu otrzymamy 100 dm³ piany, to liczba spienienia wynosi 10. W praktyce pożarniczej to bardzo ważny parametr, bo mówi, jak bardzo piana zwiększa swoją objętość podczas wytwarzania. Od tego zależy jej zastosowanie: piany ciężkie stosuje się np. do pokrywania powierzchni cieczy palnych, piany średnie do wypełniania przestrzeni i ograniczania parowania, a piany lekkie do zalewania dużych kubatur, np. hal czy magazynów. Moim zdaniem to jedna z tych definicji, które warto rozumieć praktycznie, bo przy doborze prądownicy, wytwornicy pianowej i stężenia środka pianotwórczego łatwo potem uniknąć pomyłek. Dobre praktyki branżowe wymagają, żeby oceniać pianę nie tylko po wyglądzie, ale też po parametrach takich jak liczba spienienia, trwałość piany, czas wykraplania i zgodność środka z rodzajem zagrożenia.
W tym zagadnieniu najczęściej miesza się kilka podobnie brzmiących pojęć. Liczba spienienia nie opisuje liczby pęcherzyków powietrza w 1 cm³ piany. Taka informacja mogłaby coś powiedzieć o strukturze piany i jej dyspersji, ale nie jest definicją stosowaną w praktyce pożarniczej. Piana może mieć drobne albo większe pęcherzyki, jednak sam rozmiar pęcherzyków nie daje jeszcze informacji, ile razy zwiększyła się objętość mieszaniny po napowietrzeniu. Równie mylące jest łączenie objętości piany ze stopniem dyspersji. Stopień dyspersji dotyczy rozdrobnienia fazy gazowej w cieczy, a liczba spienienia jest prostym stosunkiem objętościowym. To są powiązane zjawiska, ale nie to samo. Trzeba też uważać na określenie środek pianotwórczy. W pożarnictwie koncentrat środka pianotwórczego miesza się z wodą, zwykle w określonym stężeniu, np. 1%, 3% albo 6%, i dopiero z takiego wodnego roztworu wytwarza się pianę. Jeśli ktoś porównuje objętość piany bezpośrednio do objętości samego koncentratu, wynik byłby sztucznie zawyżony i technicznie bez sensu przy ocenie sprzętu. Z mojego doświadczenia uczniowie często skracają definicję za mocno i pomijają słowo roztwór, a ono tutaj robi całą robotę. Poprawne rozumienie parametru pomaga dobrać rodzaj piany do akcji gaśniczej, kontrolować zużycie wody i środka pianotwórczego oraz ocenić, czy wytwornica lub prądownica działa zgodnie z założeniami producenta i dobrą praktyką ratowniczą.