Na miejscu wypadku z udziałem samochodu zasilanego gazem LPG, w pierwszej kolejności należy
A. wyjąć kluczyki ze stacyjki.
B. schłodzić zbiornik z gazem.
C. ustabilizować pojazd.
D. odłączyć akumulator.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2013 (arkusz Z.22-X-13.05).
Wyjęcie kluczyków ze stacyjki jest właściwym pierwszym działaniem, bo w praktyce oznacza szybkie wyłączenie zapłonu i odcięcie zasilania wielu układów pojazdu. W samochodzie z instalacją LPG ma to szczególne znaczenie: po wyłączeniu zapłonu elektrozawory instalacji gazowej powinny się zamknąć, czyli dopływ gazu ze zbiornika do komory silnika zostaje przerwany. To ogranicza ryzyko dalszego wypływu paliwa gazowego i zmniejsza prawdopodobieństwo zapłonu mieszaniny LPG z powietrzem. LPG jest cięższy od powietrza, więc może gromadzić się przy ziemi, w rowach, kanałach albo pod pojazdem. Niby tego nie widać, a zagrożenie jest całkiem realne. Z mojego doświadczenia najprostsze czynności robią największą różnicę: wyłącz zapłon, wyjmij kluczyki, odłóż je w widoczne miejsce i dopiero potem myśl o dalszym zabezpieczeniu. Przy autach z systemem bezkluczykowym trzeba oddalić kartę lub pilot od pojazdu, żeby auto samo nie wykryło klucza. Dobre praktyki ratownictwa technicznego zakładają ograniczenie źródeł zapłonu, zabezpieczenie pojazdu przed uruchomieniem oraz dopiero później działania typu stabilizacja, odłączenie akumulatora czy kontrola zbiornika. Moim zdaniem to jest taki odruch, który każdy kierowca i ratownik powinien mieć wbity do głowy: najpierw zatrzymać pracę pojazdu i instalacji, bo bez tego pozostałe czynności mogą być bardziej ryzykowne.
W tym pytaniu łatwo pomylić czynności ważne z czynnością wykonywaną jako pierwszą. Odłączenie akumulatora brzmi rozsądnie, bo kojarzy się z usunięciem zasilania elektrycznego i ograniczeniem iskier. Problem w tym, że dojście do akumulatora po wypadku może być utrudnione, maska może być zablokowana, przewody uszkodzone, a sama próba manipulowania przy instalacji elektrycznej bez wcześniejszego wyłączenia zapłonu może stworzyć dodatkowe ryzyko. W procedurach ratowniczych zwykle najpierw wyłącza się zapłon i zabezpiecza kluczyk, a dopiero potem, jeśli sytuacja na to pozwala, odłącza akumulator, najczęściej zaczynając od bieguna ujemnego. Stabilizacja pojazdu też jest bardzo istotna, szczególnie gdy auto leży na boku, na dachu albo stoi na pochyłości. Nie rozwiązuje jednak od razu problemu pracującego silnika, aktywnego zapłonu czy otwartych elektrozaworów LPG. To typowy błąd myślowy: ktoś myśli o mechanicznej stabilności, a pomija źródła zapłonu i dopływ paliwa. Chłodzenie zbiornika z gazem ma sens głównie wtedy, gdy zbiornik jest narażony na działanie ognia lub silnego nagrzewania. To nie jest rutynowa pierwsza czynność przy każdym wypadku z autem LPG. Takie działania wykonuje się ostrożnie, zwykle przez straż pożarną, z zachowaniem strefy bezpieczeństwa i oceną ryzyka BLEVE, czyli gwałtownego rozerwania ogrzewanego zbiornika. W normalnej sytuacji priorytetem jest wyłączenie zapłonu przez wyjęcie kluczyków, bo zamyka to elektrozawory instalacji gazowej i ogranicza dalsze zagrożenie. Dopiero potem wykonuje się kolejne kroki: zabezpieczenie miejsca, stabilizację pojazdu, ewakuację poszkodowanych, kontrolę wycieków i ewentualne odłączenie akumulatora. Trochę prosta zasada, ale bardzo praktyczna: najpierw zatrzymać źródło energii i paliwa, później reszta roboty.