Najniższa temperatura, przy której następuje zapalenie się substancji palnej w wyniku zetknięcia z gorącą powierzchnią lub wskutek oddziaływania promieniowania cieplnego tej powierzchni, to temperatura
A. samozapłonu.
B. samozapalenia.
C. zapalenia.
D. zapłonu.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2017 (arkusz Z.22-X-17.05).
Temperatura samozapłonu to najniższa temperatura, przy której substancja palna może zapalić się bez użycia płomienia, iskry czy innego klasycznego źródła zapłonu, tylko przez kontakt z odpowiednio gorącą powierzchnią albo przez promieniowanie cieplne od tej powierzchni. To dokładnie pasuje do treści pytania. W praktyce strażackiej i przemysłowej ta informacja jest bardzo ważna przy ocenie ryzyka pożaru, np. przy gorących elementach maszyn, rurach technologicznych, piecach, silnikach, turbosprężarkach czy instalacjach grzewczych. Jeżeli temperatura powierzchni przekroczy temperaturę samozapłonu oparów, pyłów albo gazów, może dojść do zapalenia bez żadnej widocznej iskry. Moim zdaniem to jedno z tych pojęć, które warto dobrze odróżniać, bo w działaniach ratowniczych czasem szuka się źródła zapłonu, a ono wcale nie musi być w postaci płomienia. W dokumentacji technicznej, kartach charakterystyki SDS i zasadach dobrych praktyk, także w kontekście ATEX, temperaturę samozapłonu wykorzystuje się do doboru urządzeń, ograniczania temperatur powierzchni i ustalania bezpiecznych warunków pracy.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka podobnie brzmiących pojęć, bo wszystkie dotyczą początku spalania, ale opisują inne zjawiska. Temperatura zapłonu odnosi się głównie do cieczy palnych i oznacza taką temperaturę, przy której ciecz wydziela wystarczającą ilość par, aby po zbliżeniu zewnętrznego źródła zapłonu powstał krótkotrwały płomień. Czyli potrzebna jest iskra, płomień albo inny bodziec zapalający. To nie jest sytuacja opisana w pytaniu, bo tam mowa o zapaleniu od gorącej powierzchni lub jej promieniowania, bez klasycznego zapalnika. Temperatura zapalenia też bywa mylona z zapłonem, ale zwykle wiąże się z warunkami, w których spalanie może się już utrzymywać po zainicjowaniu. Nadal nie oddaje to sensu samoczynnego zapalenia od wysokiej temperatury powierzchni. Samozapalenie natomiast kojarzy się raczej z procesem samonagrzewania materiału, np. siana, węgla, szmat nasączonych olejem albo pyłów organicznych. Tam źródłem ciepła są reakcje chemiczne lub biologiczne zachodzące wewnątrz materiału, a nie gorąca powierzchnia z zewnątrz. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi człon samo i od razu wybiera samozapalenie. A tu chodzi konkretnie o temperaturę samozapłonu, czyli parametr używany przy ocenie, czy rozgrzana powierzchnia urządzenia, rurociągu albo elementu silnika może sama zainicjować pożar mieszaniny palnej. W ochronie przeciwpożarowej i w przemyśle to rozróżnienie jest praktyczne, nie tylko definicyjne.