Pochłanianie substancji całą objętością innej substancji, najczęściej gazu przez ciecz lub ciało stałe, nazywa się
A. sorpcją.
B. adsorpcją.
C. adhezją.
D. absorpcją.
Pytanie z egzaminu CKE z 2016 roku (arkusz Z.22-X-16.04).
Absorpcja to właściwe określenie, bo chodzi o pochłanianie substancji w całej objętości innej substancji, a nie tylko na jej powierzchni. Najprościej: gaz albo para wnika do cieczy lub ciała stałego i rozprowadza się w jego wnętrzu. Typowy przykład to rozpuszczanie amoniaku NH₃ w wodzie albo pochłanianie CO₂ przez roztwory zasadowe. W ratownictwie chemicznym ta różnica jest ważna praktycznie, bo dobierając metody ograniczania emisji trzeba wiedzieć, czy substancja ma się tylko zatrzymać na powierzchni sorbentu, czy faktycznie przeniknąć do jego objętości. Z mojego doświadczenia najłatwiej zapamiętać: absorpcja = w głąb, adsorpcja = na powierzchni. Dobre praktyki branżowe, np. przy działaniach z gazami niebezpiecznymi, wymagają sprawdzenia karty charakterystyki SDS, rozpuszczalności, reaktywności z wodą oraz możliwości powstania ciepła reakcji. Kurtyny wodne mogą częściowo ograniczać chmury gazów dobrze rozpuszczalnych w wodzie, ale nie jest to cudowny środek na wszystko, no i trzeba uważać na skażone ścieki.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka podobnie brzmiących pojęć, bo wszystkie dotyczą kontaktu substancji z inną substancją albo powierzchnią. Sorpcja jest pojęciem szerszym, takim parasolem technicznym. Obejmuje różne zjawiska pochłaniania i zatrzymywania, w tym absorpcję oraz adsorpcję, więc samo słowo sorpcja nie jest tu najprecyzyjniejsze. Gdy w treści pada informacja o pochłanianiu całą objętością, trzeba zejść do bardziej konkretnego terminu: absorpcja. Adsorpcja oznacza zatrzymywanie cząsteczek na powierzchni materiału, na przykład na węglu aktywnym albo powierzchni porowatego sorbentu. Cząsteczki nie muszą wtedy wnikać w całą objętość materiału, tylko tworzą warstwę na jego powierzchni, czasem bardzo dużej w skali mikroskopowej. Adhezja to jeszcze inne zjawisko, bardziej związane z przyleganiem dwóch różnych ciał lub faz, np. kropli cieczy do powierzchni szkła czy metalu. W działaniach ratowniczych taka pomyłka może prowadzić do złego doboru środka: inny materiał stosuje się do zbierania rozlewiska, inny do ograniczania par, a jeszcze inaczej podchodzi się do gazów dobrze rozpuszczalnych w wodzie. Moim zdaniem najczęstszy błąd wynika z tego, że ktoś kojarzy słowo sorbent z każdym pochłanianiem i automatycznie wybiera sorpcję. Jednak egzaminacyjnie i technicznie liczy się szczegół: cała objętość oznacza absorpcję, powierzchnia oznacza adsorpcję.