Podczas pożaru cieczy ropopochodnych woda znajdująca się na dnie zbiornika może wywołać zjawisko
W pożarach cieczy ropopochodnych chodzi o zjawisko wyrzutu, często kojarzone z angielskim pojęciem boil-over. Jeżeli na dnie zbiornika znajduje się woda, a nad nią pali się warstwa oleju, ropy lub innej cieczy palnej, to ciepło stopniowo przenosi się w dół. Woda po nagrzaniu może gwałtownie przejść w parę, a para wodna zajmuje objętość wielokrotnie większą niż ciecz, w praktyce około 1700 razy więcej przy normalnych warunkach. To powoduje nagłe wypchnięcie palącej się cieczy ze zbiornika. Skutek jest bardzo groźny: rozlanie ognia, poparzenia, zapalenie sąsiednich instalacji i utrata kontroli nad akcją. Z mojego doświadczenia, to jest jeden z tych tematów, które warto naprawdę zapamiętać, nie tylko pod test. W działaniach ratowniczych stosuje się pianę gaśniczą, chłodzenie płaszcza zbiornika oraz rozpoznanie poziomu wody dennej. Dobre praktyki, np. zgodne z podejściem stosowanym w PSP, NFPA 11 i instalacjach pianowych według PN-EN 13565, zakładają ostrożność z podawaniem zwartych prądów wody do wnętrza zbiornika, bo można pogorszyć sytuację. Najważniejsze jest przewidywanie wyrzutu i wyznaczenie strefy niebezpiecznej.
W tym pytaniu łatwo pomylić zwykłe pojęcia fizyczne z realnym zjawiskiem pożarowym w zbiorniku. Inercja oznacza bezwładność, czyli tendencję ciała do zachowania swojego stanu ruchu albo spoczynku. To pojęcie jest przydatne w mechanice, ale nie tłumaczy nagłego wyrzucenia palącej się cieczy ze zbiornika. W pożarze cieczy ropopochodnych problemem nie jest opór przed zmianą ruchu, tylko gwałtowne parowanie wody uwięzionej pod warstwą rozgrzanego paliwa. Sublimacja także nie pasuje, bo oznacza przejście ciała stałego bezpośrednio w gaz, jak w przypadku suchego lodu CO₂. W zbiorniku mamy wodę w stanie ciekłym, która po nagrzaniu zamienia się w parę, czyli zachodzi parowanie lub wrzenie, a nie sublimacja. Resublimacja to proces odwrotny, przejście gazu bezpośrednio w ciało stałe, więc jest jeszcze dalej od sytuacji pożaru zbiornika z ropą czy olejem. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś widzi słowa brzmiące naukowo i wybiera termin z fizyki, zamiast odnieść pytanie do praktyki pożarniczej. W działaniach ratowniczych najważniejsze jest rozpoznanie możliwości wyrzutu, bo nagłe zwiększenie objętości pary wodnej może wyrzucić płonącą ciecz poza obrys zbiornika. Dlatego procedury i dobre praktyki branżowe kładą nacisk na chłodzenie, stosowanie piany, utrzymanie dystansu i ocenę zagrożenia przed podejściem bliżej. Moim zdaniem to dobry przykład, gdzie znajomość definicji musi iść razem z wyobraźnią operacyjną.