Realizowany jest proces podnoszenia przedmiotu z użyciem pneumatycznego zestawu podnoszącego wysokociśnieniowego. Udźwig siłownika (poduszki) wysokociśnieniowego stosowanego podczas tej operacji jest
A. największy w końcowym okresie napełniania siłownika.
B. wzrastający w trakcie napełniania siłownika.
C. największy w początkowym okresie napełniania siłownika.
D. stały w całym zakresie podnoszenia.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2017 (arkusz Z.22-X-17.05).
W poduszce wysokociśnieniowej największy udźwig występuje na początku napełniania, gdy siłownik jest jeszcze niski i ma największą powierzchnię styku z podnoszonym elementem. W praktyce wynika to z zależności siły od ciśnienia i pola działania: $F=p\cdot A$. Ciśnienie robocze może być wysokie, ale wraz ze wzrostem wysokości poduszka zaokrągla się, powierzchnia kontaktu maleje, a efektywny udźwig spada. Dlatego producenci podają zwykle wykresy lub tabele udźwigu w funkcji wysokości podnoszenia, a nie jedną magiczną wartość dla całego zakresu pracy. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy przy ratownictwie technicznym, bo łatwo się zasugerować dużą liczbą na poduszce, a potem okazuje się, że przy większym skoku nośność jest już dużo mniejsza. Dobra praktyka, zgodna z instrukcjami producentów i wymaganiami dla sprzętu ratowniczego, np. według założeń PN-EN 13731, to podnosić etapami, stale klinować i stabilizować ładunek, kontrolować manometry oraz nie wkładać rąk pod obciążenie. Poduszka ma podnieść i dać możliwość zabezpieczenia, a nie zastępować stałej podpory. W działaniach przy pojeździe, elemencie betonowym czy maszynie trzeba więc zaczynać od możliwie dużej i równej powierzchni podparcia, stosować podkłady, unikać ostrych krawędzi i pamiętać, że im wyżej podnosimy, tym mniejszy zapas udźwigu zostaje.
W tym pytaniu najczęstszy błąd bierze się z prostego skojarzenia: skoro poduszka jest coraz bardziej napełniona, to powinna mieć coraz większą siłę. W pneumatycznym zestawie podnoszącym wysokociśnieniowym tak to jednak nie działa. Owszem, rośnie wysokość podnoszenia i zmienia się kształt siłownika, ale jednocześnie maleje efektywna powierzchnia, przez którą ciśnienie działa na obciążenie. A właśnie powierzchnia ma tu ogromne znaczenie, bo siłę nośną opisuje zależność $F=p\cdot A$. Gdy poduszka jest płaska, ma duży kontakt z ładunkiem i wtedy może przenieść największy ciężar. Gdy się zaokrągla, pracuje wyżej, ale z mniejszym udźwigiem. Dlatego założenie, że największa siła pojawi się pod koniec napełniania, jest mylące i może być niebezpieczne podczas realnych działań. Równie niepoprawne jest myślenie, że udźwig stale wzrasta w trakcie pompowania. Rośnie skok, nie nośność. Stały udźwig w całym zakresie też nie pasuje do budowy poduszki, bo jej geometria i pole styku ciągle się zmieniają. Z mojego doświadczenia najbezpieczniej jest traktować dane z tablic i wykresów producenta jako obowiązkowe, a nie orientacyjne. W ratownictwie technicznym trzeba podnosić małymi etapami, podkładać kliny lub klocki stabilizujące, obserwować przechył ładunku i nie przekraczać dopuszczalnych parametrów ciśnienia. Sama poduszka nie jest podporą stałą, tylko narzędziem do kontrolowanego uniesienia elementu. To drobna różnica w teorii, ale w praktyce robi wielką robotę dla bezpieczeństwa ratowników i poszkodowanych.