Roztwór octanu potasu tworzący warstwę odcinającą dostęp tlenu wykorzystywany jest w gaśnicach klasy
D
B
A
F
Pytanie z egzaminu CKE z 2016 roku (arkusz Z.22-X-16.04).
Roztwór octanu potasu stosowany jest w gaśnicach klasy F, czyli przeznaczonych do gaszenia pożarów tłuszczów i olejów jadalnych, głównie w kuchniach, smażalniach, gastronomii i zakładach przetwórstwa żywności. Działa to trochę inaczej niż zwykłe zalanie wodą. Środek gaśniczy jest wodnym roztworem soli potasowych, np. octanu potasu, który po podaniu na rozgrzany olej tworzy na powierzchni warstwę izolującą. Ta warstwa ogranicza dostęp tlenu, a jednocześnie środek chłodzi tłuszcz poniżej temperatury ponownego zapłonu. W praktyce jest to bardzo ważne, bo olej we frytownicy może mieć temperaturę znacznie powyżej 300°C i po chwilowym stłumieniu ognia potrafi zapalić się znowu. Zgodnie z klasyfikacją pożarów według PN-EN 2 takie pożary oznacza się literą F, a gaśnice opisuje się zgodnie z wymaganiami PN-EN 3. Moim zdaniem to jeden z tych tematów, gdzie sama literka na gaśnicy naprawdę ma znaczenie, bo użycie zwykłej wody na płonący tłuszcz może skończyć się gwałtownym rozpryskiem i rozwojem pożaru.
W tym pytaniu łatwo pomylić klasę F z innymi klasami, bo na pierwszy rzut oka płonący olej może wyglądać jak typowy pożar cieczy. Klasa A dotyczy głównie materiałów stałych pochodzenia organicznego, takich jak drewno, papier, tkaniny czy tworzywa, które zwykle spalają się z żarzeniem. Do takich pożarów pasuje chłodzenie wodą, piana albo proszek, ale mechanizm tworzenia warstwy z roztworu octanu potasu nie jest tu podstawowym rozwiązaniem. Klasa B obejmuje ciecze palne i substancje topiące się, na przykład benzynę, rozpuszczalniki, farby czy parafinę. I tu pojawia się typowy błąd: ktoś widzi olej jako ciecz, więc wybiera B. W praktyce tłuszcze kuchenne mają osobną klasę, bo osiągają bardzo wysokie temperatury, długo magazynują ciepło i łatwo dochodzi do ponownego zapłonu. Klasa D to pożary metali, np. magnezu, sodu, aluminium w postaci pyłu. Do nich stosuje się specjalne proszki gaśnicze, a nie wodne roztwory, bo reakcje metali z wodą bywają skrajnie niebezpieczne. Nazwa octan potasu może kogoś zmylić przez słowo potas, ale to nie oznacza gaszenia metalu potasu. Chodzi o sól potasową działającą chemicznie na gorący tłuszcz. Z mojego doświadczenia warto zawsze patrzeć na piktogram i literę na gaśnicy, a nie tylko na kolor urządzenia albo ogólne skojarzenie ze środkiem gaśniczym.